İstersen amuda kalkarak bak, ufuk hattı düzdür.

Caminin minareleri, fiziki bir sorun yoksa, zemine 90 derecedir.

Pazar günü Boğaz hattında çalışıyoruz. Öğrencilerim bilirler de ben çok geveze olduğumdan,
“Ufuk hattına dikkat! Düzlüğü zeminden, kaldırımdan değil, ufuk hattından alacağız.” dedim yine.
Kötü kötü baktılar. Biliyoruz der gibi. Ufuk hattı kayık olan fotoğraf çöp biliyorsunuz.
Fotoğraf bilim dışı olmayacak. Fizik kanunları var.
Ufuk hattı olmayan durumlarda da düzlük alma işini hakkıyla yapacağız.

Örneklerle bakalım…

Arkadaşlar…
Çok basit:
DENİZ varsa oradan alınacak ufuk hattı düzlüğü.
O durumlar dışında BİLİM…
YERÇEKİMİ…
YI KIL MA YA CAK…

Düzlük Meselesi yazısı ilk önce Kutup Ayıları Fotoğraf Grubu KAFOG üzerinde ortaya çıktı.

Bir iki genel şey yazayım sonra örnek fotoğraflardan devam edelim.

Neredeyse fotoğrafların tamamı kademelerden oluşur. Çünkü evrende “şeyler” bir atmosfer içinde vardır. İki boyutlu resim ve fotoğraf gibi yüzey görsellerinde fiziki anlamda kademe elbette ki olmaz. Çünkü resim ve fotoğrafta tüm şeyler, tüm lekeler, tüm öğeler aynı düzlem üzerindedir. Biz perspektif ve ışığı kullanarak atmosfer algısını yani gerçekte olmayan 3.boyut, hacim, derinlik hissini yaratırız.

Fon kullanımının en temel işlevi budur. Yani 3.boyut algısının yaratılması. Neden önemli bu izlenimin yaratılması? Evrende 3 boyut var. Evreni zaman dahil dört boyutuyla algılayan izleyiciye 3.boyut tatmini yaşatma “zorunluluğumuz” var. 4.Boyut bugün konumuz değil, kaldı ki o konu çok da fotoğrafik bir konu değil.

Fotoğraf, gerçeklik üzerinden çalıştığına göre yaşamda vazgeçilmez olan bu hacim duygusunun fotoğraflarımızda olabildiğince üst düzeyde bulunması gerekir. Bunu da büyük oranda kademe meselesiyle hallederiz. Ya da plan. Yakın, orta, uzak plan gibi. Belki de yalnız iki plan. Ön plan arka plan. Belki çok daha fazla plan. Ardı ardına katmanlar gibi. Bu bir mükellefiyet yani. Temel zorunluluk. Planları da ışık ve gölgeyi kullanarak, öndelik arkadalıkla etkinleştiririz, güçlendiririz.

Fon bu iş için gereklidir. Anlatımı gerçekliğe yaklaştırmak için yani. Planları iyi düşünülmüş, bu anlamda yani atmosfer tatmini veren, derinliği algılanabilir fotoğraf iyi fotoğraftır.

Buraya kadar ki kısım zorunluluk, olmazsa olmaz yani. Portekizli birine bir şey anlatabilmek için çok iyi Portekizce bilmek gibi yani.

İkinci aşaması işin artistik yönü. Planlar ve planların önemli parçası olan fon, fotoğrafımızı aynı zamanda artistik kılar.

Yani planlar, dolayısıyla fonun iki işlevi vardır. Biri derinlik algısı yaratarak gerçekliğe ulaşmak ikincisi fon kullanımı sayesinde daha artistik bir sonuç ortaya koymak. Öyle bir yemek yapacağız ki hem malzemeyi iyi kullanarak sağlıklı ve besleyici bir yemek olacak o, yanı sıra yemek isteği duyacağımız kadar iyi görünecek. Yani Portekizli’nin anlattığımızı anlaması için birincisi çok iyi bir Portekizce düzeyimiz olacak, ikincisi bu anlatımı onların ilgisini dikkati çekecek, onları rahatsız etmeden, hatta tatmin ederek, daha anlaşılır olmak için kullanacağımız artistik yöntemlerle örneğin espriler ya da göz temasları kurarak, vücut dilimizi kullanarak güçlendirilmiş biçimde yapmak.

Fiziki koşullara ve fotoğrafçının tercihlerine bağlı olarak fonun fotoğrafa katkı ya da etkisi farklı ama çok önemlidir, yaşamsaldır. Biz koşullara teslim olmayız, fonun etkisine rıza göstermeyiz. Fonu olabildiğince amacımıza ulaşmak için kullanırız.

Türlerine bakalım.

Bir portre fotoğrafında örneğin yalnızca modelimizi, onun duygusunu görselliğini göstermek isteriz, hiçbir şey ondan rol çalmasın deriz, örneğin Galata Köprüsü üzerinde diyaframı açar fonu uçururuz. İzleyici modelle baş başa kalır. Ancak dilimiz artistik olduğundan model ve fonun renk, tonalite, kontrast, uyum, oranlar, denge gibi başlıklarda ilişkilerini de gözetiriz. Belki de daha artistik bir dilimiz olsun diye rol çalmayacak bokehleri kullanabiliriz. Bu doğru ve artistik bir fon kullanımıdır. Ya da modelimizin Galata Köprüsü üzerinde olduğunu anlatmaktır niyetimiz, bu durumda da fonu farklı düşünürüz. İşin içine (fonu da kullanarak) Galata Kulesini, Oltacıları falan katarız. Fon mu yoksa model mi daha etkili olacak tercihi bize kalmıştır. Düzenleme amacımıza göre yapılır, alan derinliği bile bu amacımız doğrultusun da kullanılır.

Pratik düşünme biçimi şudur:

Her zaman, her fotoğraf çekmeyi düşündüğünüzde aslında bir cümle kurmak üzere olduğunuzu düşünün. Galata Köprüsü üzerinde örneğin bir kadının fotoğrafını çekerken aslında bir cümle kurmak istediğinizi yani. İki temel cümle kurabilirsiniz. Bir; “Rüzgarda dalgalı sapsarı saçları uçuşan yeşil gözlü, harika iki gamzeli, orta yaşlarda melankolik güzel kadın çok dalgındı” İki: “Uzun dalgalı, sapsarı saçları uçuşan, iki güzel gamzeli, yeşil gözlü orta yaşlı melankolik kadın Galata Köprüsü üzerinde dalmış gitmişti”

İlk cümlede oldukça etkisiz bir fon kullanıyoruz ki fotoğrafta kadından başka bir şey olmasın. İkinci cümlede ise kadınla ilgili oldukça tasvir yapmaya çalışıyoruz ama kadının önüne geçmemek koşuluyla Galata bilgisi de veriyoruz.

Tersi de olabilirdi. Temel olarak Galata’yı anlatmaktır derdimiz. Fon neredeyse esas oğlan olur. Galata Köprüsü, Kulesi , binalar vs. ön planda ise koşuşturan insanlar, Oltacılar falan. Yani çok baskın bir fon, kuvvetli arka plan.

Özeti şu;

Fotoğrafımızda planlar olacak ve biz arka planı yeni fonu amacımız doğrultusunda kullanacağız. Ama mutlaka artistik bir dille.

Çok uzun yazıyorum, sıkmaktan korkuyorum.

Fon kullanma kralı Ara Güler’dir. Neredeyse fotoğraflarının tamamında çok güçlü etkili fon kullanır. İstanbul’u anlatan fotoğrafları özellikle. Vapurdan yük indirenlerdir anlattığı ama arkada, fonda, arka planda öyle bir İstanbul anlatımı vardır ki mest oluruz. Bakmalara doyamayız. Bir hamallar bir İstanbul. Git gel, dön baba dönelim. Bir hamallar, bir İstanbul, bir hamallar, bir İstanbul.

Ara Güler bu anlamda denge adamıdır ve bu çok yapılabilen bir şey de değildir. Yani planları birbirine kırdırmamak. Onda asla hamallar fonu, fon da hamalları kırmaz.

Bu şart mı? değil elbette. Fotoğrafçının dili bu. Biri Ara Güler gibi kırdırmaz, diğeri ön plan öncelikli çalışır, beriki kuvvetli fon sever.

Hangisini tercih ettiğimiz meselesi bizim tarzımızı oluşturuyor çünkü. Bence ne anlatıldığına bağlı olarak değişir bu tercih. Ya da ben kendi adıma öyle yapıyorum diyeyim. Umarım yeterlidir.

Şimdi bu meseleleri örnek fotoğraflarla konuşalım, yerli yerine oturtalım fon meselesini. Bir şeyi biraz daha netleştirelim, atlayıp atlamadığımdan emin değilim:

Etkili fon doğrudur, etkisiz fon yanlıştır falan biçiminde düşünmeyelim. Kimi anlatımlarınızda fon çok etkili olmak zorundadır, etkili kılar fotoğrafı, doğru iş yapmış olursunuz. Kimi zaman ön plan çok önemlidir, onu vurgulamak istersiniz ve fonu etkisiz kılarsınız. Fon etkisiz kılınmıştır ama bu başarıdır çünkü anlatmak istediğiniz ön planı daha etkili anlatmışsınızdır. Kimi zaman ön plandır derdiniz ama fon çok bağırır, etkilidir belki de hatalı, meramınızı anlatamazsınız. Hem ön plan hem arka plan çok önemlidir bir konu karşında, ikisini de etkili anlatabilirsiniz, şahane olur. Kimi zaman fon alır götürür fotoğrafı kimi zaman ön plan. Hiç fark etmez. Götürsün yeter. Ölçüt şu: “Bu cümleyi kurmak için ön plan fon ilişkisi nasıl olmalı” Kısacası etkili fon, etkisiz fon, eşit etkide ön ve arka plan doğrudur yanlıştır denemez. Fonun etkili olup olmadığını belirleyen temel nitelik kendi özelliklerinden önce ve bağımsız, tamamen işlevini yerine getirip getirmediğidir.

Bakalım fotoğraflara…

Fon Meselesi yazısı ilk önce Kutup Ayıları Fotoğraf Grubu KAFOG üzerinde ortaya çıktı.

Kadrajımızı düzenlerken ilgi merkezi ya da yaşam ögemizi/ögelerimizi altın noktalara gelecek biçimde yerleştirmeyi gözetiyoruz biliyorsunuz. Yani kadrajı yatay ve düşeyde üçe bölen görünmez çizgilerin kesişme noktalarına. Kuşkusuz askeri bir disiplinle değil, gözeterek.

Altın noktalar gözün en rahat algıladığı ve ögeleri yakıştırdığı bölgeler. Bu nedenle fotoğrafın daha görünür, rahat algılanır ve estetik olabilmesi için seçiyoruz altın noktaları.
Soru, ilgi merkezi ya da yaşam ögesinin hangi altın noktalarda olması gerektiği.
Bu sorudan önce gidiş/ bakış boşluğu konusuna değinelim.

Fotoğrafın başarısı biraz da izleyicin fotoğrafımızı ne kadar süreyle izlediğindedir.
Yapmamız gereken üç iş var. Birincisi fotoğrafımız ilgi çekecek, izleyici yönlenecek; iki fotoğrafımızla mümkün olan en uzun süre başbaşa kalacak; üç anlayacak ve beğenecek.
Gidiş bakış boşluğu bu üç noktada işlev görür.

Gidiş bakış boşluğu uygun ve doğru olan fotoğraf ilgi çekicidir.
Gidiş bakış boşlukları düşünülmüş fotoğrafta göz daha uzun süre kalır.
Gidiş bakış boşluğu düşünülmüş fotoğraf daha etkili, anlatıcı ve estetiktir.

Gelelim ilgi merkezi/yaşam ögesinin hangi altın noktaya yerleştirileceği konusuna.
Anlaşılır olması için harfleri kullandık biz.
Örneğin E harfi. Sağa bakıyor, solda olacak.
J harfi sola bakıyor sağda olacak.
B R F C G e b sağa bakıyor solda olacaklar.
Yani prensip olarak sola bakıyorsa sağ altın noktalardan birinde, sağa bakıyorsa sol altın noktalardan birinde.
Hangisinde, yani sağ üst mü sol üst mü meselesine bakalım.
E harfi solda, sol alt ya da üst altın noktada olabilir.
Altta olması daha uygundur çünkü üst değil alt bölüm insan algısı açısından daha olumludur.
Ya da şöyle diyelim:
E biçimimdeki öge/leke, uçan kaçan bir nesne ise sol üst altın noktada, ağaç insan, vapur gibi zeminde bir ögeyse sol alt altın noktada yer almalıdır.
J sola bakıyor sağda olacak. Uçak ya da balonsa sağ üst, Oltacı ise sağ alt nokta.
H X O S ise sağ veya solda olabilir. Sağ mı sol mu sorusunun cevabı diğer öğelere göre değişir. Alt sağ alt sol sorusunun cevabı yine uçan kaçan bir nesne mi değil mi sorusunun cevabında gizli.
Sıkıntılı başka bir durum yoksa aşağıya baktığı için T sağ veya sol üst altın noktaya, U ve Ü alt altın noktalarda birine yakışır çünkü yukarıya bakıyor.

Fotoğraflara bakalım:

Fotoğrafta Gidiş Bakış Boşluğu ve Altın Noktalar yazısı ilk önce Kutup Ayıları Fotoğraf Grubu KAFOG üzerinde ortaya çıktı.

Işık konunda da objektiflerimiz çok yeteneksizdir gözlerimizden. Gözlerimizin gördüğü tonalite aralığına göre çok kısıtlı bir alanı görür objektiflerimiz. Şöyle diyelim. Çıplak gözle bir konuya bakınca gözümüz 100 ton aralığını algılarken objektifimiz belki 50 ton aralığını ayırıp algılayabilir. Biraz da bu nedenle fotoğrafçı çıplak gözle gördüğünü tamamen yansıtamaz fotoğrafına. Yeteneksizidir kameralar. Göz en parlak beyazdan en derin siyaha kadar pek çok tonaliteyi algılar. Parlak derken onu yazalım. Parlaklık tanımını iyi kavrayalım. Parlaklık, fotoğrafın ışıklılık durumunu anlatır. Parlak fotoğraf tanımı, ışıklı tonların yeterince bulunduğu, genellikle eksik pozlanmamış fotoğraflar için kullanılır. Çok özel koşullar ya da amaçlar dışında her fotoğrafta en parlak bölümler ve en derin siyah mutlaka bulunmalı, bu ikisinin yanı sıra arada da tüm diğer tonlar, daha az parlak bölümler griler, antrasitler yer almalıdır. Tonalite zenginliği yani.

Siyah beyaz fotoğraftan gidelim. En parlak dediğimiz yerler yani bembeyaz ve en derin gölge ya da leke diyeceğimiz en derin siyah. İki uç sağlam. Arada da olabildiğince her tür griler antrasitler. Fotoğraf makinemizin kimi grileri kaçırmasına tolerans gösterebiliriz. Ancak en parlağı yani beyazı ve en koyuyu, yani derin siyahı yakalamak zorundayız. Bunları siyah beyaz fotoğraf diye belirterek yazdım özellikle. Renkliye gelelim şimdi. Aynı tonalite hesabı renkli fotoğrafta da var. Onda da en parlak bölümler ve en derin gölgeler olacak. Olmalı. Kimi zaman renkli çektiğiniz bazı fotoğraflarınızı siyah beyaza dönüştürüyorsunuz. Kimisi harika oluyor, ışığı tonalitesi itibarıyla. Harika olmasının temel nedeni bu en parlaktan en koyu gölgeye kadar geniş bir ton aralığının olması kuşkusuz.

Peki renkli fotoğrafta kadraja aldığımız bölümde renk olarak beyaz yoksa ne yapacağız? Beyazın kadrajda renk olarak bulunması gerekmiyor. Renkli bir fotoğrafta belki beyaz yoktur ama bizim anlattığımız ya da arayacağımız ton en parlak diye ifade ettiğimiz tonalitedir. Yani en parlak bölüm, yani en çok ışık alan bölüm. Bir de konuda siyah yoktur diyelim ama en koyu ton. Örneğin kayalıkların, belki de modelin en gölgeli, en az ışık alan belki de hiç almayan bir yerleri. Bu mesele, siyah beyaz ya da renkli, her fotoğrafın sorunudur. O nedenle kimi fotoğrafçılar kötü ışık koşullarında kamerayı toplar ve bu ışıkta fotoğraf olmaz derler. Gözümüz her ışık koşulunda görür. İyi görür. Gece yarısı az ışıklı bir sokakta da ışık vardır. O nedenle o sokakta o anda en parlak beyaz da en derin siyah da mevcuttur. Örneğin o sokakta gece vakti bir sokak lambası en parlakdır, duvarın arkası ise en derin siyah ya da gölge. Hepsi, çok spesifik durumlar dışında bulunur kısacası.

Poz ölçümü nereden yapacağız meselesi var. Çok pratik. Özel ve karmaşık ışık koşulları yoksa orta griden. Nedir orta gri? Örneğin doğadasın, orta gri çimen yelişidir, ya da ona denk yeşil yapraklar.
Işık ölçümünü oradan yap bas. Çok büyük bir olasılık doğru pozlama yaptın. Portre fotoğrafı çekiyorsun. Beyaz tenli olmayan birinin yüzünden ölç. Varsa beyaz tenli olmayan birinin avuç içinden. Ölçümü orta griden yaparsan büyük , ihtimal pozlaman doğru olacak. En parlak bölümden yaparsan fotoğraf az pozlanmış olacak, hatalı olacak. Nedeni çok basit. Fotoğraf makinesinin pozlama/tonalite yazılımı orta gri üzerinden çalışır ve makinen bu orta griden ölçüm almak zorundadır. Bir de doku kaybı meselesini yazalım, sonra daha etraflı değinmek üzere. Doku kaybı konusunda da göz çok üstündür. Ters ışık çekersin. Işık kaynağı tam karşındadır ve ışık geçirgenliği olmayan özneler koyu lekelere dönüşür. Önündeki diyelim ki o adamın üzerindeki tüm detaylar kaybolur. Gömleğinin deseni, cebinde sigara paketinin olup olmadığı asla anlaşılmaz. Doku kaybolmuştur yani. Ters ışık fotoğrafının ruhu da tamamen budur. Bir de bizim leke fotoğrafı dediğimiz fotoğraflarda doku kaybı kabul edilebilir. Bunlar dışındaki fotoğraflarda doku kaybına izni yoktur. Yani ters ışık dışında doku kaybetmemiz hata değil zaten yaptığımız işin bizatihi kendisidir. Bilerek yaparız yani. Bir de bir sorunu yazalım.

Hani kimi zaman tonaliteyle oynuyoruz ya. Özellikle fotoğrafı iyi sb yapmak için. Dokuları cayır cayır kaybediyoruz. En beyazı bulalım diye. Onu yapmayalım. Fotoğrafta olmayan her hangi bir şeyi fotoğrafta var etmeye çalışmak büyük ahlaksızlık. Örneğin doku kaybı. Ters ışık ya da leke fotoğrafları dışında, doku kaybı tolere edilebilecek bir iş değildir. Tam aksi maksimum doku kaydı fotoğrafçının pozlama başarının somut göstergesidir. Şimdi peyderpey altlarında minik açıklamalarıyla bazı fotoğraflar paylaşayım, daha iyi anlaşalım.

Işık ve Pozlama yazısı ilk önce Kutup Ayıları Fotoğraf Grubu KAFOG üzerinde ortaya çıktı.

• Çok yazdık ama ben amacıma ulaşana kadar yazarım. Hiç susmam. Yazalım. Biz fotoğrafçılar hareket anlamında iki tip fotoğraf çekeriz. Birincisi hareketsiz ya da düşük hareketli konular. İkincisi çok hareketli konular. Hemen tasnif edelim. Portre, doğa ya da makro çekeriz, sokak fotoğrafı belki de. Bunlar hareketsiz veya düşük hareketli konulardır.

• Belki de yarışan atletleri ya da hızla gitmekte olan bir faytonu pan yöntemiyle fotroğraflarız. Kaba bir ayrım yani iki temel eğilim ortaya çıktı. Hiç ve düşük hareketliler, bir de çok hareketliler. Daha çok ne çekiyoruz? Çok basit cevabı. Daha çok hareketsiz ve düşük hareketlileri çekiyoruz. Çok özel durumlarda ise çok hareketli şeyleri. Yarış arabalarını örneğin. Demek ki makinemizin çekim modu büyük bir zaman diliminde diyafram öncelikli modda olmalı.

• Bu ısrarımın en temel dayanakları hızlı olmak ve net alan derinliğidir.

• Üzülerek görüyorum ki net alan derinliği endişesi yüksek pek fazla fotoğrafçı yok. Oysa net alan veya kısıtlı alan derinliği dediğimiz anlatım biçimi inanılmaz etkilidir. Bu kontrollü netsizlik fotoğrafçıya büyük bir sadeleştirme olanağı sağlar ki fotoğrafın kendisi bizatihi hatta tamamen sadeleştirmedir.

• Fotoğraf tamamen eksiltme mantığı ve refleksiyle çalışır. Kontrollü netsizliğin sağladığı diğer büyük imkan izleyiciyi nereye bakacağı konusunda harika bir biçimde yönlendirmesidir.

• Hep savundum. İyi bir fotoğrafçının, fotoğrafına bakan birine “tam şuraya bakacaksın, onu gör, bunu görme” deme olanağı vardır ve bu büyük bir olanaktır ve yine bu imkanı ona kontrollü netsizlik dediğimiz alan derinliği sağlar.

• Elinde makine bulunan her fotoğrafçının kontrol etmek üzere hep aklında tutacağı temel mesele alan derinliği yani diyafram değeri meselesidir. Bunu belirtip nerelerin ne oranda netsiz olacağı/olabileceği konusunu yazalım. Genellikle arka plan/fon netsiz olur. Arka planın ne ölçüde netsiz olacağı meselesiyse tamamen ne anlatmak istediğinize bağlıdır.

• Ara Güler gibi fon tutkunuysan netsizlik kullanmazsın pek. Ama portreciysen ya da sokak çekiyorsan hatta şehir fotoğrafları, kısıtlı alan derinliği büyük imkan senin için.

• Dediğimiz gibi genellikle arka plan flu kullanılır. Özel durumlarda orta ve ön plan da netsiz olabilir.En tehlikeli ve önerilmeyeni ön planın netsiz olmasıdır.
• Psikolojik olarak izleyenin fotoğrafa netsiz ön plandan girmesi çok güçtür. İticidir. Ön plan netsiz kullanılacaksa çok pinti davranmak yerinde olacaktır. Netsizliğin bir de derecesi var kuşkusuz. Bir fonda netsizlik kullanılıyorsa geniş bir netsiz bölge olabilir, ancak flu bölgenin artışı hep kazaya işarettir. Çok dikkatli olunmalıdır. Sihirli oran üçler kuralı diyebiliriz. Ancak sıklıkla en fazla 1 birim netsizlik diye belirtelim. En fazla. Netsizlik insan görüşüne, anatomimize çok uygun değildir. Biz genellikle klasik görüş alanımıza giren her yeri, özel olarak bir yere odaklanmamışsak net görürüz. Bu çerçevede netsizlik meselesi bir anlamda fotoğrafı gerçeklikten uzaklaştırır. Bir de bu nedenle netsiz bölgenin geniş tutulmamasına gayret etmek yerinde olacaktır.

• Birkaç örnekle bakalım..

Net ve Netsiz Bölgeler yazısı ilk önce Kutup Ayıları Fotoğraf Grubu KAFOG üzerinde ortaya çıktı.

Başka bir bir; üçler kuralını çalıştır, kadrajı, ögeleri ikiye değil üçe böl diyoruz. Bu da doğru.
Başka bir iki; kadrajı özel durumlarda sağdan sola veya yukarıdan aşağıya tam ortadan ikiye bölebilirsin diyoruz. Bu da doğru. Demek ki kimi kompozisyon kriterlerinin tersini yapabiliriz.

“Hocam onu yapma, bunu yap diye yazıp duruyorsunuz, özgünlük nasıl olacak” diye soruyorsunuz. Yukarıda bunun cevabı. Tersini de yapabilirsin. Kısıtlama, engelleme ne demek? Tam tersini bile yapabilirsin.

Ama gerekçelerin olacak, argümanların olacak her şeyden önce, yani tersi de düz olacak. İnsanlık tarihi kadar eski olan doğrulardan söz ediyoruz. Senin onlara kafa tutmayı aklından geçirebilecek ne gücün var ne de yeni kriterler yaratacak kadar devasa birikimin.
En temel insanlık değeri ne? Eşitlik di mi? Diyebiliyor musun Mübeccel, Abdulmecid’ten daha eşit olsun diye? Bunu diyemezken altın noktalara isyanın neden? Altın noktalar meselesi ya da üçler kuralı Mübeccel ve Abdülmecid’in eşit olduğunun anlaşılmasından çok önce kabul gördü, insanlık değeri oldu. 1789 Fransız İhtilalinden çok önce vardı altın noktalar kuralı. Özgürlük dediğimiz, temel insanlık hakkı dediğimiz şeyden çok daha eski üçler kuralı. Neye isyan ettiğinin farkında mısın sen şekerim?

Haddimizi bileceğiz. Yani fantezi yapmayacağız. Argoda şekil yapmak derler. Şekil yapmayacağız. Sokağa çıplak çıkmıyoruz. Sen çık istersen. Ama seni çıplak gören herkes bu yaptığını anlamlandıracak, haa.. herif sokağa çıplak çıkmış ama ne iyi yapmış, şunu anlatmak istiyor, amacı bu, bu nedenle pek yerinde olmuş, ne güzel anladık diyecekler.

Fazilet simetri yapmak istemiş kedi fotoğrafıyla. Bilmiyoruz hesaplı kitaplı mı yaptı yoksa duygularıyla, artistik refleksiyle mi böyle davrandı ama anladığımız simetri endişesi pek yerinde. Eksik yapmış ama.

Şöyle düşünelim: Fazilet’in bu fotoğrafının çıktısını alacağız, karta basacağız, sonra bu kartı sağdan sola tam ve düzgünce ikiye katlayacağız. Sağ ve sol tarafta ne varsa tamamen öpüşecek. Kedi dışında elbette. Kedi de bize tam cepheden bakıyor olsa ve kedinin yüzü de, örneğin sağ ve sol kulağı kartı katladığımızda tam öpüşse fotoğraf tadından yenmez.

Ya da bir cami fotoğrafı. Tam simetri endişesiyle çektiysen çıktısını al, ikiye katla sağ ve sol taraf tam öpüşüyorsa tamamdır.Sağ sol köşeler, her şey simetrik. Cami yalnız olmaz, yaşam ögesi isterim dedin, camiyi tam simetrik olarak yerleştir, gidiş bakış boşluğunu gözeterek, yani altın noktalar hesabıyla bir koşan velet ekle fotoğrafına simetriden gelen durağanlığı kırsın afacan.

İşin özü şu. Her şeyi yapabiliriz. Fantezi yok. Ben fotoğraf işine yeni bir boyut kazandırırım, fotoğraf tarihine geçeceğim, herkes bileklerini kesecek demek yok. Haddimizi bileceğiz. Kompozisyon kriterleri çok fazla, yorum olanağımız sonsuz. Anlamlı, savunulabilir, işlevsel ve artistik olma koşuluyla. Hiç ileri geri söylendiği gibi bağnaz bir adam değilim di mi? Yalnızca fantezik değilim, o kadar.

Biraz örnek görelim:

Simetri yazısı ilk önce Kutup Ayıları Fotoğraf Grubu KAFOG üzerinde ortaya çıktı.

İnsanoğlu stabil durumları epey sever aslında. Denizin çarşaf gibi olması, her şeyin yolunda su gibi akıp gitmesi, hiç bir şeyin bizi rahatsız huzursuz etmemesi. Çok hoş. Huzur ve güvenlik. Huzur verici, rahatlatıcı ama ilginç değil. Çarşaf gibi deniz.. Yanındakinin nefes alış verişlerini bile duyabiliyorsun. Çıkar ayakkabılarını, çoraplarını mutlaka, sıyır pantolunun paçalarını, dalgaların bile sesi yok. Yalnız sen. Ayaklarının suya girip çıkarken çıkardığı ses kulaklarında. O kadar sessiz. Büyük huzur.

Başka bir gün. Çok kötü hava, ağaçlar uçacak rüzgardan, önüne düşecek, kullandığın yolu kapatacaklar, mahsur kalacaksın belki. Yol, denize doğru ilerliyor. Öyle bir noktaya geldin ki ulaştın denize. Kudurmuş hava. Dev dalgalar bir yanda kumsalı boydan boya sarıyor, az ötede kayalıklar üzerinde metrelerce patlıyor, köpük deryası her yer. Ötede bir balıkçı teknesi zor durumda… İlgi merkezi. Fındık kabuğu gibi sallanan koca tekneyi ne zaman yutar diye düşünüyorsun koca dalgalar.

İki deniz hikayesi. İkincisi çok ekşın. Huzur ararız hepimiz kuşkusuz ama ekşından kim vaz geçer. Üçler kuralını böyle düşünmek yararlı belki. Dinamik, heyecan verici. Hayat yani. Kimi zaman sükunet bir fotoğrafı etkili ve beğenilir kılsa da aslında fotoğrafçının yapmak istediği dikkat çekmek, görünür ve ilginç olmaktır. Dinamik, heyecan verici. Üçler kuralı fotoğrafı bir yandan ilgi çekici ve dinamik yaparken diğer yandan da daha estetik olmaya götürür.

Ufuk hattının üçler kuralına göre çalışması, önemli ögelerin üçler kuralına göre kadraja alınması ve tasnifi, karşıtlık ya da kontrastın hatta renk tasnifinin bile üçler kuralına göre düşünülmesi fotoğrafı daha anlamlı, ilgi çekici ve estetik kılar.

Biz tonalite olarak bakalım bugün. Aydınlık, parlak bölümler ve yanında karanlık, gölge kısımlar. Işıklı ve ışıksız yerler. Griyi orta ton olarak düşünelim, sola doğru en parlak beyaza sağa doğru en derin siyaha eriştiğimizi. İşin özü tam ortadan, orta griden bölmeyeceğiz. Ya grinin solu ya da sağı ağırlıklı olacak. Yani ya parlak bölümler ya da ışıksız. Çok özel durumlar hariç eşit olmayacak bu iki bölüm. Biri bir, diğeri iki birim yani. Parlak bölümler toplamı bir, ışık almayan bölümler toplamı iki birim kısacası.

Eksik pozlamayı çok seven arkadaşlarımız var. İyi bir yöntem. Dramatik kılar, sadeleştirme kolaylığı sağlar. Ancak bir tehlike var. Siyah sorunludur. Yoğun siyah yani ışıksızlık fotoğrafı ağırlaştırır. Anlatımı zorlaştırır, fotoğrafa yük olur. Bir birim parlak bölüm iki birim ışıksız bölüm kullanırken ışıksız bölümün kadraj içinde nasıl yer aldığını iyi değerlendirmemiz gerek. Mümkünse ışıksız bölümün, siyahın blok olmaması gözetilmelidir. Blok siyah çok yorucu, negatif etki yaratıcı ve kesinlikle çok yorucudur.

Siyahı (ya da koyu tonları) blok kullanmak yerine yumuşatmanın yolları aranmalıdır. Belki ışıksız bölümler üzerinde ışıltılı ögeler bulundurmak, o mümkün değilse de blok siyahı parçalamak yerinde olacaktır.

Biraz örnekler üzerinden konuşsak sanırım çok daha yerinde olacak:

Üçler Kuralı ve Blok Siyah Meselesi yazısı ilk önce Kutup Ayıları Fotoğraf Grubu KAFOG üzerinde ortaya çıktı.