2.Dünya Savaşı’nın en sıcak günlerinde İngiltere Başbakanı Winston Churchill, Kanada’ya gelir. Karş’tan da bir portresini çekmesi istenir. Karş, Britanya Büyükelçiliği’ne stüdyosunu kurar. Çekime geçilir, ama bir türlü Churchill’den istediği yüz ifadesini alamaz. Churchill sert mizacı ile bilinen döneminin demir yumruğudur. Karş’ın asıl yapmak istediği ise bu sert ve inatçı mizacını fotoğraflamaktı.

Karş puroyu bırakmasını ister ama Churchill yapmaz istediğini ve puro ile çekmesini ister. Karş önce kamerasındaki tüm teknik ayarların doğru olduğundan emin olur, bekler, bekler ve sonra bir anda hiç düşünmeden ama saygılı bir şekilde “beni affedin efendim” der ve Churchill’in ağzındaki puroyu çeker. Kamerasının yanına döndüğünde Churchill’in kendisine hırçın ve sert bir şekilde baktığını görür ve tam o anda fotoğrafı çeker.  Söylendiğine göre İngiliz Başbakan Karş’a, “Fotoğrafını çekmek için kükreyen bir aslanı bile hareketsiz bırakabilirsin” der ve sonrasında bu fotoğrafın adı “ Kükreyen Aslan ” olarak anılır

Churchill ‘in bu simgesel fotoğrafı en çok reprodüksiyonu yapılmış fotoğrafıdır ve en son 2016 yılında 5 Poundluk banknotların üzerine basıldığını görürüz.

Yusuf Karş ( 23 Aralık 1908, Mardin – 13 Temmuz 2002, Boston, ABD), çağın önemli kişilerini görüntüleyen portre çalışmalarıyla tanınmış Kanadalı Ermeni fotoğrafçı. 1935’te Kanada hükümetinin resmi portre fotoğrafçılığına atanan Karş’ın 1941’de çektiği Sir Winston Churchill portresi, İngiliz önderinin inatçı kararlılığını büyük bir başarıyla yansıtıyordu ve dünya çapında ün kazandı. Sonrasında Karsh 1943’te İngiltere’ye giderek aralarında kraliyet ailesi üyeleri, devlet adamları, sanatçılar ve yazarların da yer aldığı, ülkenin önde gelen kişilerini fotoğrafladı. Fotoğraf tarihinde portre fotoğrafçılığının en büyük üstatlarından biri sayılan Karş 1960’ta Ottowa’da Kanada Ulusal Galerisi’nde, New York eyaletinin Rochester kentindeki George Eastman Evi’nde ve Güney Afrika’da Natal Üniversitesi’nde kişisel sergiler açtı. Yapıtları Montreal’deki 1967 Dünya Fuarı Expo 67’de, Ontario Pavyonunda sergilendi.

Mahatma ( Yüce Ruh ) Gandi’nin bu ikonik çıkrıklı fotoğrafını Margaret Bourke-White, 1946’da çekti.  Hindistan’ın bölünmesine ve Pakistan’ın kurulmasına ve Hindistan’ın bağımsızlığına giden yolda, Hindistan’a seyahat etmesi ve Hindistan’ın gelecekteki liderlerini fotoğraflaması için Life dergisi tarafından görevlendirilmişti.  Ziyareti sırasında Bourke-White yüzlerce fotoğraf çekmişti ve Life dergisinin makalesinde iki Gandi fotoğrafı yer alır. Ancak, yayınlanmak üzere seçilen fotoğrafların hiçbiri Gandi’nin çıkrıklı fotoğrafı değildir.

Çıkrık; kendisi de günde 1 saat çıkrık çeviren ve tüm çevresi, takipçilerine de çevirmelerini, İngiliz kumaşı yerine çıkrıkla kendi ürettikleri kumaşı giymelerini öğütleyen Gandi ile özdeşleşmiş, Hindistan’ın bağımsızlığının simgesi olmuştu. Bu sebeple fotoğrafın bağlamı için 1920’lerde başlayan ve Hindistan’daki İngiliz sömürgecilerine karşı Gandi ve Hindistan Ulusal Kongresi tarafından yönetilen Hindistan Bağımsızlık hareketidir denilebilir.  Bourke-White‘ın bu güçlü fotoğrafı Life dergisinde ancak Gandi’nin 1948 yılında bir suikast sonucu öldürülmesi sonrası yayınlanmıştır.  Bazı kaynaklarda Bourke-White’ın bu fotoğrafı Gandi suikastından bir kaç saat önce çektiği yazsa da bu doğru değildir.

Mahatma Gandhi, charkha’yı yani çıkrığı eski çalışma etiğinin bir metaforu ve İngiliz yönetimine ekonomik ve sosyal tepkinin bir sembolü haline getirerek siyasi kurtuluş için önemli bir araç olarak ustaca kullandı.  Nisan 1921’de Mohandas Karamchand Gandhi, Young India dergisinde yazdığı makalede bir Hint bayrağına duyulan ihtiyacı yazmış  ve  merkezinde çıkrık (charkha) bulunan bir bayrak önermişti. Bu önerisinin 1947 yılında kabul edilen Hindistan Cumhuriyet Bayrağında gerçekleştiğini görebilmişti.

Margaret Bourke-White (14 Haziran 1904 – 27 Ağustos 1971),

Başarıları saymakla bitmeyecek olan ilklerin kadınıydı: Fortune’un ilk fotoğrafçısı, Sovyetler Birliği’ne girmesine izin verilen ilk Batılı profesyonel fotoğrafçı, Life dergisinin ilk kadın fotoğrafçısı ve İkinci Dünya Savaşı sırasında muharebe bölgelerinde çalışmak için akreditasyon alan ilk kadın savaş muhabiri. Stalin’i gülümserken çekebilen tek fotoğrafçı, olduğu da söylenir.

1927 ismine annesinin de soyadı olan Bourke ‘u da ekleyen Margaret hayatı boyunca inanılmaz başarılara imza atmıştı 1953’de başlayıp 18 yıl süren Parkinson hastalığı sırasında Portrait of Myself adında otobiyografisini yazdı. Bunun dışında ‘ You Have Seen Their Faces’ adındaki 1937’deki Güney’in Büyük Bunalım’daki koşullarını; İkinci Dünya Savaşı sonrasında Dear Fathetland, Rest Quietly kitabında savaş sırasında yaşadıklarını kaleme alan Bourke, gerisinde olağanüstü fotoğraf kariyerinin yanında kendisine ait olan 12 kitabı da bıraktı.

Fotoğrafın çekildiği 26 Ağustos 1922’de Büyük Taarruz başladıktan kısa bir süre sonra Başkomutan Mustafa Kemal Paşa, muharebeleri sevk ve idare etmek için 1. Ordu ve Genelkurmay karargâhı ile birlikte çıktığı Afyon Kocatepe’dedir. Bu tarihi fotoğrafı çeken hem subay, hem de Atatürk’ün fotoğrafçısı olan Etem Hamdi Tem, ülkenin kaderini belirleyen o sabah fotoğrafı çektiği anı söyle anlatır; “ O sabah Kocatepe’de bulunuyorduk. Taarruz, şafak vakti saat beşte başlamıştı. Mustafa Kemal Paşa, günler ve geceler süren yorgunluğuna rağmen ayakta, vaziyeti adım adım takip ediyor, direktifler veriyordu. Bir ara kumandanlardan ayrıldı. Tek başına, kayalıklar arasında dalgın ve düşünceli dolaşmaya başladı. Zaman zaman sahra dürbünleriyle düşman cephesine bakıyordu… Bir aralık o kayalık tepenin ucuna geldi. Hafifçe eğilmişti. Başparmağı dudaklarının arasındaydı. Hemen objektifimi çevirdim, adeta nefes almayacak kadar bir sessizlik içinde deklanşöre bastım, resmini çektim.”

Fotoğrafla birlikte anılarına da şu notu da düştü: “Sade bir asker esvabı, teklifsiz bir tavır, çevik bir vücut çizgisi, sonra bütün vukuatı içinde doğurup içinde yoğuran o baş, o harikulade insan kafası. Resme bir defa daha bakınız. Hiçbir milletin bu alelade fotoğrafından daha güzel kurtuluş abidesi yoktur…”

Gerçekten de halkının onca fotoğrafı arasında en çok bu fotoğrafı simgeleştirmesinin ardında yatan duygu neydi?  Belki de  Kuvayı Milliye Destanı’nda Nazım Hikmet’in “Sarışın bir kurda benziyordu ..” diye tasvir ettiği fotoğraftaki Mustafa Kemal’in  o an düşündüğü tek şeyin ülkesi, halkı ve onların kurtuluşu olduğunu derinden hissettirmesiydi.

Fotoğraf tarihinde çok sayıda reprodüksiyonu yapılmış, paraların üzerine basılmış simgesel, güçlü fotoğraflar var ama çekildiği yerde heykeli yapılmış başka bir fotoğraf var mı araştırmadım. Ancak şu bir gerçek ki çekildiği tarihten 100 yıl sonra bile insanların vücuduna dövme olarak yaptırdıkları başka bir fotoğraf yok!

Etem Hamdi Tem, 1895 yılında Halep’te doğdu.

1. Dünya Savaşı’nda Kafkas cephesinde savaştı, Kurtuluş Savaşı sırasında da o zamanki adı Erkan-ı Harbiye olan Genelkurmay’da görevlendirildi. Savaş boyunca asteğmen rütbesi ile ordunun resmi fotoğrafçısı oldu. Büyük Taarruz sırasında Atatürk ile beraber Kocatepe’deydi.  O gün çektiği fotoğrafların çoğu İzmir yangınında fotoğrafları baskı için bıraktığı dükkânın yanması nedeniyle kül oldu; ancak İzmir’e götürmeyip kendisinin karargâhta yıkamış olduğu birkaç film kurtuldu. Mustafa Kemal Paşa’nın Kocatepe fotoğrafı, en ünlü fotoğraflarında birisi oldu.  Etem Tem 1932 yılında Cağa­loğlu yokuşu üzerinde bir stüdyo açtı. Stüdyosunu 1934 yılında Beyoğlu’na taşıdı. Fotoğrafçılığın yanı sıra belgesel sinema çalışmaları yaptı. 10 Kasım 1938’e kadar Atatürk’ün özel fotoğrafçılığını yapmaya devam etti. Onun sayesinde Ulu Önder’in yüzlerce fotoğrafı günümüze kadar gelebildi. 15 Ocak 1971 tarihinde Ankara’da öldü.

Kaynakça :

https://karsh.org/photographs/winston-churchill/

https://karsh.org/winston-churchill-by-yousuf-karsh-on-british-five-pound-note/

https://en.wikipedia.org/wiki/The_Roaring_Lion

https://www.life.com/people/gandhi-and-his-spinning-wheel-the-story-behind-an-iconic-photo/

https://www.youtube.com/watch?v=4jbNUWz2pVU

https://en.wikipedia.org/wiki/Flag_of_India

https://en.wikipedia.org/wiki/Margaret_Bourke-White

https://politicsofphotojournalism.weebly.com/blog/margaret-bourke-white-gandhi-at-his-spinning-wheel

https://yeditepe.edu.tr/tr/milli-mucadelenin-fotografcisi-etem-temin-anilari-kitap-oldu

https://iletim.istanbul.edu.tr/index.php/2021/01/15/milli-mucadelenin-fotografcisi-etem-tem/

https://www.sozcu.com.tr/hayatim/yasam-haberleri/tarihi-belgeleyen-fotografci-astegmen/

https://www.gazeteruzgarli.com/ataturkun-efsanelesen-kocatepe-fotografinin-hikayesi-sarisin-bir-kurda-benziyordu/

Emir Ali KAYA /14 Ekim 2022

3 Lider, 3 Fotoğrafçı, 3 Hikaye yazısı ilk önce Kutup Ayıları Fotoğraf Grubu KAFOG üzerinde ortaya çıktı.

13 Kasım 1918’den beri işgâl altında bulunan İstanbul‘da 16 Mart 1920’de İngilizler idareye de el koyarak şehirde aynı gün toplu tutuklamalar yapmaya başladılar. Listelerinde bulunan kişileri tutuklamaya gece yarısı başlayan İngiliz askerleri tarafından yapılan muameleler insanlık adına utanç vericiydi. Sabah 5.45’de 10. Kafkas Tümen Karargâhı ve karargâh mızıka efradının bulunduğu Şehzadebaşı Karakolu baskını ise, İstanbul işgalinin en kanlı ve vicdansız olaylarından biri olarak tarihe geçecekti.

16 Mart 1920 günü sabahı saat 5:45’te bir İngiliz müfrezesi, iki yük otomobili ile Şehzadebaşı’ndaki 10. Kafkas Fırkası Karargâhı’na gider. Yaklaşık 60 silahlı İngiliz askerinden oluşan bir müfreze, karargâha girmek üzere davranır.

Kapıda nöbet tutan Reşadiyeli Veli oğlu Mehmed, bir yandan İngiliz askerlerine karşı koymaya çalışırken diğer yandan nöbetçi onbaşısından yardım ister. Müfrezenin başındaki İngiliz subayı, yardıma koşan nöbetçi onbaşıyı silâhını çekerek yaralar. 10. Kafkas Tümen Yâveri Üsteğmen Cemil Efendi de açılan ateş sonucunda yaralanır. Reşadiyeli Veli oğlu Mehmed ise şehit olur.

Koğuşa giren İngiliz askerleri, Türk askerlerine saldırarak henüz uykuda bulunan ve o sırada yataklarından kalkmak isteyenlerin üzerine ateş etmeye başlar. Karargâhın üst kat koğuşlarında kalan ‘Karargâh Mızıka Askeri’ de 15 kadar silahlı İngiliz askerinin saldırısına uğrar. İngilizler, mızıka askerlerini önce koridorlara çıkartıp iki sıra hâlinde dizer. Mızıka çavuşunun kendilerinin mızıkacı olduklarını söylemesi, mızıka âlet ve edevatını göstermesine rağmen İngiliz subay, silâhsız bu askerleri vurmak üzere ateş emri verir.

İngilizlerin, arkalarında 4 şehit asker ve birçok yaralı bırakarak baskını gerçekleştirip karakolu terk etmesinden hemen sonra, olay yerine ilk olarak Tevhid-i Efkâr gazetesi sahibi ve
başyazarı Velid Ebüzziya girer ve bu kanlı eylemin kurbanlarından dört şehidimizi fotoğraflar.

Ancak işgâl altındaki İstanbul’da bu fotoğrafların yayınlanması mümkün olmadığından, fotoğraflar o sırada İstanbul’a gelen İtalyan Gazeteci Filippucci Guistiniani’ye, İtalyan gazetelerinde yayınlanması için verir.

Velid Ebuzziya olayın ertesi günü İngilizler tarafından tutuklanır, bir sonraki hafta da Malta’ya sürgün edilir. Velid Ebuzziya’nın gazetesi ve matbaası didik didik aranır; fotoğrafların asılları da bu süreçte kaybolur. Fakat İtalyan gazeteci Roma’ya döndüğünde bu fotoğrafları, Osmanlı Hükümeti’nin Roma’daki gayr-ı resmi temsilcisi Galip Kemali (Söylemezoğlu) Bey’e verir. o da, Fransızca olarak “L’assassinat d’un peuple” ( Bir halkın katledilmesi ) başlığıyla yayımladığı kitabında bu fotoğrafları kullanır. Galip Kemalî Bey’in yayımladığı bu kitapta Sevr
Andlaşması’nın ne gibi haksızlıklara neden olduğu nüfus istatistiklerine varıncaya kadar Avrupa ve Dünya kamuoyunun yüzüne çarpılır. Milli Mücadele’nin zafere ulaşmasının ardından İstanbul’a gelen Galip Kemali Bey, kendisine ulaştırılan fotoğrafları Velid Ebuzziya Bey’e teslim etmiştir. İstanbul’un işgalinde yaşanan bu acı olayın karelerini gazetesinde yayımlayarak millî uyanışa vesile olmak isteyen Velid Ebuzziya Bey, ancak yabancı askerî güçlerin İstanbul’dan ayrılmasından sonra fotoğrafları olaydan 3,5 yıl sonra yayınlama imkânına sahip olmuş ve Şehzâdebaşı Karakolu şehitlerini rahmetle anmıştır.

Şehitler: Onbaşı Veli oğlu Mehmed (Reşadiye), Çavuş İbiş oğlu Abdullah (Zile), Kadir oğlu Ömer Osman (Şarkışla), Ahmed oğlu Nasuh (Balıkesir) İngiliz askerlerinin karakol saldırısında yaralanan askerlerin ise iyileşip iyileşmediğine dâir herhangi bir bilgi bulunmamakta.

Şehitlerden üçü Eyüp’te Bahariye yolu üzerindeki mezarlığa törensiz ve gösterişsiz biçimde defnedilebilmiş, mezartaşları ise Kurtuluş Savaşı’nın ardından dikilebilmiştir. Daha sonra 1947’de Edirnekapı Şehitliği’ne nakledilen üç şehit buradaki Sakızağacı Şehitliği’ne gömülmüştür.

Velid Ebüzziya (1884- 1945)

Osmanlı gazeteci ve yazar olan Tevfik Ebüzziya’nın oğlu olan Velid Ebüzziya ilk ve orta okulu İstanbul’da okudu. Sırasıyla Mekteb-i Sultani ve Saint Benoit Fransız Okulu’nu bitirdi. Daha sonra Fransa’ya giderek Paris’te Hukuk Fakültesi’nde ve Siyasal Bilimler Fakültesi’nde ihtisas yaptı. İstanbul’a döndükten sonra Tasvir-i Efkâr’da gazeteciliğe başladı ve babasının ölümünden sonra da Başyazar oldu. İstanbul’un işgali sonrası 23 Mart 1920’de İngiliz Kuvvetleri tarafından Malta’ya sürgüne gönderildi. Sürgünden sonra da 1921’de Milli Mücadele’yi destekleyen Tevhid-i Efkâr’ı çıkardı ancak gazetedeki yazıları sebebiyle İstiklal Mahkemeleri’nde yargılandı ve beraat etti. Tüm bunların ardından uzunca bir süre sonra 11 Haziran 1934 yılında Zaman gazetesini kurdu ancak o da ömrünü 19 Nisan 1936’ya değin devam ettirebildi. Yeğeni Ziyad Ebüzziya’nın 2 Mayıs 1940’ta kurduğu Tasvir-i Efkâr’da yaşamının sonuna kadar Başyazarlık yaptı.

Derleyen: emiralikaya / 6 Ekim ‘22

Kaynakça :
https://tr.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eehzadeba%C5%9F%C4%B1_Bask%C4%B1n%C4%B1
https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/20527
https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/573490
https://search.trdizin.gov.tr/yayin/detay/107025/sehzadebasi-karakolu-baskini-ve-olay-mahalline-giren-ilk-gazetetevhid-i-efkar
https://qha.com.tr/haberler/kanli-baskinin-100-uncu-yili-askerlerimizi-uyurken-sehit-ettiler/172590/

İşgal Altında Bir Fotoğraf Öyküsü yazısı ilk önce Kutup Ayıları Fotoğraf Grubu KAFOG üzerinde ortaya çıktı.

Fotoğrafın çekim sonrası düzenlemeleri içerisinde en çok tartışılan konulardan biri de fotoğrafta kesme ya da kırpma yani fotoğrafçının sunuma hazırlarken fotoğrafı yeniden kadrajlaması.

Genel kanının aksine bugün çok rahat ve kolay bir şekilde bilgisayar programları ile yapabildiğimiz fotoğraf işleme tekniklerinin hemen hemen hepsi kesme, kontrast, keskinlik, açma, yakma, hatta bölgesel düzenlemeler ve ayarlar karanlık oda zamanınındı da yapılabiliyordu fakat tek farkı çok daha zor ve zahmetli olmasıydı. Ayrı bir uzmanlık alanıydı fotoğrafta.

Kesme konusunda ilk günlerinden beri bir grup; fotoğrafın kesilmesine kesinlikle karşı iken diğer bir tarafta da fotoğraflarını kesip kırpan hatta fotoğraf içinden fotoğraf çıkartan ustalar ile karşılaşıyoruz.

Konu fotoğrafı kesmek ya da kırpmak olduğunda bu konuda kesin ve katı kuralları olan Magnum Ajansının da kurucularından Henri Cartier-Bresson’a (1908 – 2004) kulak vermek gerekiyor öncelikle.

Bresson’a göre; objektif “mutlak an”da açılıp kapandıysa, fotoğrafınızda içgüdüsel olarak geometrik bir düzen oluşturduğunuzu görür, bu düzen olmadan fotoğrafınızın hem şekilsiz hem de cansız kalacağını fark edersiniz. Bresson, aynı zamanda bir fotoğrafın baskı sırasında kesilmesine (crop) tamamen karşıdır. Ona göre, eğer bir fotoğrafı kesmeye ya da kırpmaya başladıysanız, oranların geometrik açıdan doğru olan karşılıklı etkileşimini öldürüyoruz demektir. Kısaca ona göre her şey “Mutlak An”da belirlenir ve ardından gelen müdahaleler fotoğrafın özüne zarar vermekten öte herhangi bir işe yaramazlar.

Ama tüm fotoğrafçılar Bresson ile aynı çizgide değil hatta bazı ustalar yerine göre zorunluluktan yerine göre de sunum tercihleri olarak özellikle kesmişler fotoğraflarını. Hatta bugün bildiğimiz ünlü fotoğrafların birçoğu kesilmiş, kırpılmış fotoğraflar.

– Kübalı fotoğrafçı Alberto Korda ‘nın ( 1928 – 2001) simgesel bir fotoğraf olan ünlü Che Guevara fotoğrafı da bunlardan biri.

1960 yılında çekilen bu fotoğrafta Korda, sağdaki yaprakları ve soldaki kimliği bilinmeyen bir adamın profilini kırparak ve başka küçük düzenlemeler de yaparak Che’nin ünlü simgesel portresini oluşturmuş.

Che, aslında fotoğrafının çekilmesinden hoşlanmıyordu, o daha çok çekmeyi seviyordu ve yaşamı boyunca hep bir makinesi oldu. Korda, Che’yi ilk kez fotoğraflamaya gittiğinde o sırada bakan olan Che şeker kamışı tarlasında gönüllü olarak çalışıyordu ve bir hafta boyunca onunla tarlada şeker kamışı kesmek zorunda kalmış.

– Tarihteki kesilmiş, yeniden kadrajlanmış fotoğraf içerisinde sanırım en etkili olanların biri de

Nick Ut’ un ( 1951- ..) 1972 tarihli ünlü “Terror of war” ya da “Napalm kızı” fotoğrafıdır.

Soldaki Associated Press’in servis ettiği, tüm dünyada yayınlanan ve sonrasında Pulitzer ödülü alan kesilmiş fotoğraf. Diğeri ise Nick Ut’un ajansa gönderdiği asıl fotoğraf.

Burada fotoğrafı kesen Nick Ut değil, Associated Press editörleri. Fotoğrafın etkisini arttırmak için kesiyorlar fotoğrafı. Bir anlamda gerçekliği ile de oynuyorlar aslında. İlk fotoğrafta kızın, arkasındaki ABD askerlerden kaçtığı hissi var, diğerinde ise askerlerin aslında yardımcı olmaya çalıştıklarını anlıyoruz. Editörün tercih ettiği kadraj da herhangi, bir ekleme, çıkartma ya da manipülasyon yok ama yarattığı etki bam başka ve bu etki o kadar büyük oluyor ki Vietnam savaşını bitiren fotoğraf olarak anılıyor sonrasında. Kesilmeden yayınlansa aynı etkiyi yaratır mıydı bilinmez.

-Sırada yine bir Magnum fotoğrafçısı hatta 1960’da 3 yıl Magnum’a başkanlık yapmış olan Elliott Erwitt ‘in ( 1928- .. ) Köpekler isimli seri çalışmasından ünlü bir kare var. Büyük ihtimal ustanın aklındaki kare zaten buydu ve belki de objektifinin açısı müsaade etmedi bu kadrajı çekmeye ve makul bir uzaklıktan kesmek üzere çekti. Ya da sonradan seçim sırasında bu kadrajın daha etkili olacağını düşündüğü için kesti. Bunu kesin olarak bilemiyoruz ama kesme konusunda Bresson ile aynı kanıda olmadığını anlıyoruz Erwitt’in.

–Fotoğraflarını kesen diğer bir fotoğrafçı ise sanatçıların ve politikacıların çevresel portreleri ile dikkat çeken Amerikalı Arnold Abner Newman (1918 – 2006). Ayrıca özenle oluşturulmuş soyut natürmort görüntüleri ile tanınıyordu fotoğrafçı. Aşağıdaki iki ünlü portre çalışmasında fotoğrafçının çektiği ile sunmak için tercih ettiği kadrajların çok farklı olduğunu görüyoruz.

Yine başka bir Amerikalı fotoğrafçı olan Walker Evans (1903 – 1975) bir söyleşide kesmek konusunda şunları söyler : “Alfred Stieglitz bir kareden çeyrek inç dahi kesmezdi, bense daha iyi bir fotoğraf elde etmek için karelerimden her bir inçi kesebilirim. ”

– Çalışmalarında yaşam ve zaman gibi unsurları sıkça işleyen Robert Frank ( 1924 –2019 ), “Amerikalılar” adlı uzun dönem çalışmasında fotoğrafta geleneksel kuralları yıkarak, kendi çağının ötesine geçmişti ve onun da bilinen birçok fotoğrafı kırpılmıştı.

Çinli usta fotoğrafçı Fan Ho (1931 – 2016 ) da fotoğraflarını kesmesi ile bilenen diğer bir fotoğrafçı. En büyük ilham kaynağı olan H.C. Bresson‘un aksine, Fan Ho kırpma ve karanlık oda becerilerini seven bir sokak fotoğrafçısıydı. Esas olarak film ve film yapımındaki ve aynı zamanda kurguyu da içeren deneyiminden dolayı kendisini yalnızca “saf bir fotoğrafçı” olarak görmedi. Fotoğraflarını genellikle Rolleiflex standart 6 × 6 orta format çeken Fan Ho daha sonra kompozisyonlarını, çekimi yaparken aklındaki vizyona uyacak şekilde kırpardı.

“Approaching Shadow” 1954

fotoğrafında diagonal gölge daha sonra karanlık odada eklenmiş.

Fotoğrafın kesilmesine zinhar karşı olan Henri Cartier-Bresson’nun en ünlü fotoğraflarından birisinin kesilmiş bir fotoğraf olması enteresan bir ironi oluştursa da bu fotoğraf için onun mücbir sebebi vardı. Fotoğrafı kırpmıştı, çünkü görünüşe göre çekerken engeli vardı önünde.

“Gare Saint Lazare tren istasyonunun arkasında bazı onarımların çevresinde bir tahta çit vardı. Adam atladığı anda kameram ile çitin içindeki boşluğa bakıyordum. Kalaslar arasındaki boşluk lensim için yeterince geniş değildi, bu yüzden resmin solda kesilmesinin nedeni budur. ” diye anlatıyor kendisi bu durumu.

Fotoğraf için; sadece çekme eyleminden oluşmayan, öncesi ve sonrası olan, konu seçimi, planlama, karar anı, çekim, seçim ve sunum aşamalarından oluşan uzun bir sürecin bir bütünü diyebiliriz.

Kimi fotoğrafçılar çekerken kadrajın çekim anında bitirilmesini ve sonradan değiştirilmemesi gerektiğini özellikle fotoğraf disiplini açısından savunarak kadrajlarını sonra da değiştirmemiş, diğer yanda başka ustalar ise sunum öncesi kadrajı gerek düzeltme ihtiyacından, gerek mücbir sebepten ve gerekse anlatım tercihi olarak kırparak, yeniden kadrajlayarak sunmakta bir sakınca görmemişler.

Sanırım fotoğrafın engin dünyasında her iki yaklaşıma da bolca yer var.

Emir Ali Kaya

2021

Fotoğrafı kesmeli mi, kesmemeli mi ? yazısı ilk önce Kutup Ayıları Fotoğraf Grubu KAFOG üzerinde ortaya çıktı.