FOTOĞRAFTA SİMETRİ

Simetri belirli bir eksene göre ölçü uygunluğu, bu eksenin iki bölgesinin yapı ve biçim benzerliği olarak tanımlanabilir.

Türk Dil Kurumunun sözlüğünde “İki veya daha çok şey arasında konum, biçim ve belirli bir eksene göre ölçü uygunluğu, bakışım” diye geçen simetri, aslen Fransızcadan gelmektedir.

Fotoğrafçılıkta da simetri çok sıklıkla kompozisyona estetik katmak için kullanılır. Genellikle yansıma yüzeyi olan doğal ortamlar tercih edilir. Örneğin göl yüzeyi, basit bir su birikintisi, buğulu sisli yansıma yaratabilecek yüzeylerde simetri uygulanır.

Simetrik Denge

Fotoğrafın ortasından yukarıdan aşağıya doğru hayali bir çizgi çizdiğimizi ve fotoğrafı ikiye katladığımızı düşünelim. Her iki alanda kalan ögelerin örtüşmesi durumunda simetrik bir denge sağlanmış olacaktır. Özellikle mimari fotograflarda sıklıkla karşılaştığımız bir denge türüdür. Çünkü simetri özellikle mimaride sıklıkla kullanılan bir kriterdir.

Bununla birlikte, saf simetrik denge, sıkıcı ve kısıtlı olabilir.

Fotoğrafta simetri kullanırken dikkat edilecek noktaların başında simetri ekseninin (simetrinin sağlandığı yüzey) fotoğraf karesinin orta bölgesi veya orta bölgesine çok yakın yerde kullanılmasıdır. Aksi takdirde fotoğrafta denge kayabilir, estetik bozulabilir. Aşağıdaki örneklerde göstermeye çalışalım:

Asimetri

Simetrinin olmaması ya da bozulmasıdır. Simetri hem fiziksel hem de soyut sistemlerin önemli bir özelliğidir ve kesin terimlerle veya daha estetik terimlerle gösterilebilir. Simetrinin yokluğu veya bozulması, beklenen veya istenen bir sistem için önemli sonuçlar doğurabilir.

 FOTOĞRAFTA HAREKET YÖNÜ- BAKIŞ BOŞLUĞU

Bakış boşluğunda, canlının baktığı yönde boşluk aranırken; hareket yönünde ise nesnenin hareket ettiği yönde boşluk hedeflenmelidir. Yani bu kuralımız, kadraj alırken bakılan ve hareket edilen yönlerde boşluk olması gerektiğini vurgular.

Ardından iz bırakarak yüzen bir ördeğin yüzme istikametinde, önünde boşluk olmaksızın fotoğraflanması fotoğrafta zihinsel karmaşaya yol açacaktır. Zihin hareketi devam ettirircesine algılar. Fakat kadrajda devam edebilecek boşluk olmazsa zihinsel denge bozulmuş olur. Benzer bir durum bakış boşluğu oluşturmak için de varsayılabilir. Farazi dikdörtgen şeklindeki bir kadrajın en solunda duran birinin sola bakıyor olması ne kadar abes, ne kadar estetikten uzak duracaktır.

Burada dikkat edilecek hususlardan birisi de bakış boşluğunun sadece canlı nesneler için değil de cansız objeler için de kullanılır olmasıdır. Cansız nesnelerin de hissedilir bir bakış boşluğu vardır. Örneğin bir bankın oturulur yüzeyini bakış yönü olarak kabul ederiz. Dolayısı ile fotoğrafta bir bank ile kompozisyon oluşturulacaksa bakış boşluğuna bırakacağımız pay bankın oturulacak yönüdür. Arka kısmına boşluk bırakmak ise gerçekten abesle iştigal olacaktır.

 FOTOĞRAFTA SADELİK

 Bir fotoğrafta, ana öğenin yanında birçok yan öğe yer alır. Fotoğraf makinesi, gördüğünü film veya dijital ortama aktardığından, ana konuyu destekleyen öğelerin dışında kalan öğelerin, fotoğraf karesinden çıkarılması gerekmektedir. Bu sisteme ayıklayıcı yöntem adı verilir.

Bir başka ifade ile vizörden görülen fakat fotoğraf karesinde olmasını istemediğimiz öğelerin temizlenmesi ya da konu içindeki ağırlığının azaltılması sistemi, ayıklama sistemidir. Fotoğrafçı ayıklama işlemini gerçekleştirebilmek için çekim noktasını değiştirilebildiği gibi, alan derinliğinin etkisini de kullanabilir.

Örneğin, bir portre çekiminde modelin arkasında ve önünde yer alan istenmeyen öğelerin, alan derinliği azaltılarak flu hale getirilmek suretiyle fotoğraf karesi içindeki önemi azaltılabilir. İstenmeyen öğelerin çerçeve dışında kalması, değişik bir çekim noktasının kullanılmasıyla sağlanabildiği gibi, farklı odak uzunluğuna sahip objektifler kullanılmak suretiyle de sağlanabilir.

Bazen fotoğrafını çekeceğimiz konu için gereksiz gördüğümüz öğe canlı bir varlık olabilir. Bu durumda onun oradan ayrılmasını beklemekten başka çare yoktur. Bazen saatlerce beklememiz gerekebilir. Uzun süre beklemek, konu üzerindeki ışığın durumunu ya da modelin ifade biçimini değiştirebilir. Sadeleştirme için kullanılacak yöntemlerden biri de perspektiften yararlanmaktır. Örneğin bir futbol maçında, stadyumda izleyicilerden seçtiğimiz konu, yüzlerce insandan biri olabilir. Bu durumda geniş açılı bir objektifle, konuya yaklaşarak, öndeki insanı (ana temayı teşkil eden) abartarak büyütüp, arkadaki insanların fotoğraf karesi içerisinde kaplayacakları alanın oranını küçültmek suretiyle, diğer insanların konu üzerindeki ağırlığı azaltılabilir. Bir başka yöntem ise, çekim noktasında değişiklik yapmak yani farklı bir çekim noktası kullanmaktır.

Fotoğrafı sadeleştirmek en az öğe ile en iyiyi anlatmaktır. Yoksa tek bir şeyin fotoğrafını çekmek, fotoğrafın sadeleştirilmesi anlamına gelmez. Örneğin, bir insanın yazı yazmasını anlatmak için bir kalem fotoğrafı çekmek, kişinin yazı yazdığını anlatmak için yeterli değildir.

FOTOĞRAFTA PERSPEKTİF

Fotoğrafta perspektif, nesnelerin birbirleriyle olan mesafelerini, boyutlarını ve aralarındaki ilişkiyi anlatan oran ve ölçüdür.

Fotoğraflanan konuda istenilen bölgelerin daha belirgin olarak vurgulaması için izlenen yollardan biri de perspektif etkisidir. Cisimlere belli bir noktadan bakıldığında görülen, bulunulan noktadan görünen konunun görsel gerçeğidir. İnsan beyni objeleri bir zaman anında değil, bir zaman sürecinde algıladığından perspektif bozulmalarını zihinde düzelterek algılar. Örneğin tren raylarına baktığımızda bu rayların belli bir mesafeden sonra birbirine birleşiyormuş gibi görülmelerine rağmen hiç kimse bu rayların birleştiğini düşünmez.

Fotoğraf ise bir anın bir noktadan tespiti olduğundan aynı noktadan rayların fotoğrafı çekildiğinde, fotoğraf kâğıdında bu birleşme etkisi yok edilemez. Perspektif etkisinden yararlanarak bazı öğelerin vurgulanması sağlanabilir. 10-12 katlı iki binanın arasına girerek yerden gökyüzüne doğru çekilen bir fotoğrafta binalar gökyüzünde birleşiyormuş etkisi yaratılabilir. Bazen geniş açılı bir objektif kullanılarak perspektif etkisi artırılır, bazen tele objektif kullanılarak nesneler arasında, uzaklıklarına bağlı olarak ortaya çıkacak olan büyüklük etkileri azaltılabilir.

Nesnelerin 3 boyutlu görünümünü 2 boyuta indirgeyerek, üç boyutlu olarak göstermeye yarayan bir iz düşüm tekniğidir. Perspektif, cisimlerin gözümüze olan uzaklığını, yakınlığını, göz hizamızın aşağısında ve yukarısında oluşunu ifade eder. Perspektifte kural olarak, gözümüze yakın olan nesneler uzaktakilere göre daha büyüktür.

Mesela, bize yakın olan bir ağacın uzakta olan bir binadan daha büyük göründüğünü hepimiz biliriz. Oysa ki bina ağaçtan daha büyüktür. Bu yüzden bir ağacı bina kadar büyük gördüğümüzde beynimiz bunu mantıklı algılayamaz ve bize o binanın uzakta olduğunu söyler.

Farklı görüntüler yaratmak istediğimizde yani nesnelerin gerçeğe daha yakın ya da gerçeğinden daha uzakta görünmesini istediğimiz zamanlarda bu yöntemi kullanırız. Bir köpeği küçük göstermek istediğimizde konudan uzaklaşırken, büyük göstermek istediğimizde yakınlaşırız. Gerçek boyut elde etmek istediğimiz görüntü arasındaki fark ne kadar çoksa o kadar alana ihtiyacımız olacaktır.

Aslında bir fotoğrafçı fotoğrafını farklı açılardan ve mesafelerden çekerse nesnenin gerçekte olduğundan daha farklı ya da gerçeği gibi olduğu algısını rahatlıkla bizlere sunabilir.

Fotoğraf makinesinde derinlik hissi yoktur. Bunu sağlayan fotoğrafçı olacaktır. Kompozisyonu kurarken neyi nasıl çektiği, nasıl bir denge kurduğu önemlidir. Nesneler arasındaki mesafeleri kullanarak ilüzyonik görüntüler oluşturabileceği gibi, gerçek görüntüler de yakalayabilir.

Çekim yaparken fotoğraf makineniz zaten bir perspektif oluşturacaktır. Fakat perspektif ilkeleri başarılı biçimde kullanıldığında, fotoğrafta yer alan nesnelerin biçimini ve konumunu iyi bir biçimde aktarabilirseniz, fotoğrafa derinlik, mesafe ve hacim hissini verebilirsiniz.

Bunun için farklı odak uzaklıklarına sahip lensler, farklı açılardan yapılan çekimler fotoğrafınızın etkisini artıracaktır. İnsanlar genelde göz hizasından fotoğraf çekmeye alışkınlardır. Eğer farklı açılar ararsanız fotoğrafınız bambaşka tatlarda olacaktır. Zaten günlük yaşantınızda ‘başka perspektiften bakmak’ gibi terimleri sıklıkla duyuyorsunuzdur. Ne kadar farklı açılardan fotoğraf çekerseniz fotoğraf karenizdeki objelerin boyutu ve fotoğrafınızın derinlik hissi değişecektir.

Objeler fotoğraf makinesinden uzaklaştıkça daha az dikkat çekerler. Çünkü hava faktörü vardır. Çünkü havanın ışığı, fotoğraf makinesine geçerken konuyu etkiler. Hava ışığı kırar ve yönünü değiştirir. Bu da çekeceğimiz fotoğrafın kontrastının azalmasına ve görüntünün bulanıklaşmasına sebep olur. Eğer manzara fotoğrafı çekiyorsanız bu durum öğleden sonraları daha belli olur. Gündoğumu saatlerinde bu etkiyi daha az hissedersiniz.

Çoğu zaman derinlik, mesafe gibi konuları fotoğrafa aktarmak zor olabilir. Fotoğrafta perspektifi değiştirmenin en etkili yolu bakış açısının değiştirilmesidir.

İnsanlar genelde göz hizasında fotoğraf çekme eğilimi gösterirler. Yere eğilir, yukarı çıkar veya sağa ve sola hareket edersek o zaman perspektifimizi değiştirebiliriz.

İlk gördüğümüz şeyi hemen fotoğraflamak yerine biraz daha zahmete girip, farklı yerlerde farklı ölçülerde, açı ve kadraj aramamız gerekir. Aksi taktirde hep aynı, benzer, sıradan fotoğraflar üretmiş oluruz. Perpektifle oynayarak bambaşka duygularda fotoğraflar çekilebilir Geniş açılı lensleri kullanarak şahane fotoğraflar üretebilirsiniz. Hatta bu lenslerle oranlarla oynarak farklı tatlarda portreler üretmeniz de mümkündür. Farklı tasarlanan yapıların, sert gölgelerin, farklı formların peşine düşerek, nesnelerin arasındaki etkileşimleri takip ederek de değişik kareler üretebilirsiniz.

Farklı mesafelerden nesneler arasında nasıl ilişkiler olduğunu, birbirlerinden nasıl etkilendiklerini görmeliyiz. Bakış açımızı, yönümüzü değiştirmemiz gerekir. Tüm bunların temelinde ise hayata olan bakış açımız yatmaktadır. Fotoğrafı fotoğraf yapan temel unsurların dışında, aslında bizim hayatı nasıl algıladığımız da önemlidir. Okuduğumuz kitaplar, dinlediğimiz şarkılar, gördüğümüz şehirler, hayatımıza giren insanlar, mutluluklarımız, acılarımız, bunların hepsi fotoğrafın tadını oluşturacaktır. Hayata bakış açımız hiç kuşkusuz fotoğrafımıza da yansıyacaktır.

Bakış açımız değişirse her şey değişir, hayatımız da değişir, fotoğrafımız da değişir…

Kompozisyon Öğeleri # 3 yazısı ilk önce Kutup Ayıları Fotoğraf Grubu KAFOG üzerinde ortaya çıktı.

YER ÇEKİMİ

Duvara ya da panoya asılı duran bir fotoğrafta eğri duran binalar, ağaçlar ya da herhangi bir şey insanı rahatsız etmektedir. Bu durumda hemen fotoğrafın duruş şekli değiştirilerek bu görüntü bozukluklarının giderilmesine çalışılır.

Elimize bir fotoğraf aldığımızda bu fotoğraftaki öğelerin öncelikle yer çekimine göre doğru duracakları bir şekle dönüştürdükten sonra fotoğrafın içeriği ile ilgilenmeye başlarız.

Bu tür düzenlemeler insanın doğasında var olan yer çekimi kuralının bir sonucudur.

Eğik duran ağaçlar ya da varlıklar bir felaketin sonucu ya da habercisi olarak insan zihninde yer almaktadır.

O halde ağırlığı olan her varlığın yerçekimi kuralına göre bir duruş şeklinin olması gerekir.

Fotoğraf da doğadaki olayları estetik kaygıyı göz önünde tutarak yeniden yorumlama olduğuna göre yer çekim kanununa göre bu düzenlemelerin yapılması gerekmektedir. Fotoğraf karesi içerisinde ağaçların eğik durması ya da bir insanın öne arkaya doğru eğik olması rüzgârın veya hareketin ifadesi için kullanılabilir.

Fakat bir binanın eğik olarak ya da bir ufuk çizgisinin eğik olarak fotoğraflanmasının hiçbir izahı olamaz. Objektif halde bizler de fotoğraflarımızı çekerken makinemizi yere (bulunduğumuz konuma göre değil) paralel tutarak bu çok basit fakat anlamlı kurala uymuş oluruz.

FOTOĞRAFTA DEVAMLILIK VE YÖN

Dünyada Araplar dışındaki bütün insanlar soldan sağa doğru okuyup yazarlar. Doğumundan ölüme kadar soldan sağa doğru bir yön izledikleri için bu da insanlarda bir yön ve hareket duygusuna yol açar. Okuyup yazma dışında bütün görsel etkileşimleri de bu yönde yönde yapar.

İzleyicinin gözü, fotoğraf üzerinde bir çizgi ya da kıvrım boyunca hareket eder. Göz bir unsurdan diğerine doğru kesintisiz geçişler yapabiliyorsa, devamlılık sağlanmış demektir.

Kişi, izleyicinin ilgisini konuya yönelterek, onu fotoğrafların labirentlerinde dolaştıracak görsel devamlılığı yaratmak zorundadır. Devamlılığı sağlamada aşağıdaki yöntemlerden yararlanılabilir.

• Görsel unsurlar gözün normal hareketlerine uyucak bir yönde yerleştirilmelidir.
• Algılama yönü, izleyicinin dikkatini dağıtmayacak biçimde düzenlenmelidir.

Göz alışkanlık gereği, soldan sağa ve yukarıdan aşağıya doğru bir yön izler. Gözün yatay hareketleri ise dikey hareketlerine göre daha kıvrak ve hızlıdır.

Ayrıca göz; büyükten küçüğe, koyu tondan açık tona, renkliden renksize, alışılmış olandan alışılmamış olana doğru bir algılama sırası izler.

FOTOĞRAFTA IŞIK

Fotoğraflanan bir konunun belirginleştirilmesinde en etkili araç ışıktır. Konuda vurgulanmak istenen noktaların diğer bölgelere göre daha aydınlık olması ya da istenmeyen görüntüleri fotoğraf karesinin dışına taşımak için bu bölgelerin çok aydınlık ya da karanlık olmaları fotoğrafta konunun belirginliğini artırır.

Görme ışıkla başlar. Işık görsel nesnelerin bize yansımasını, dolayısıyla görmemizi sağlar. Fotoğrafı etkileyen en önemli öğe de ışıktır. Işık enerjisi olmadan fotoğrafik görüntünün oluşması mümkün değildir. Aslında herhangi bir görüntünün oluşabilmesi için bir enerji türünün madde ile etkileşip oluşan bilgilerin bir yerlerde depolanması gerekir.

Fotoğraf yapmanın ilk adımı olan ışık, fotoğraftaki görselliğin nedenidir. Nasıl resim boya ile çiziliyorsa fotoğraf da ışıkla çizilir. Bir çekimde fotoğraf makinesinin ayarları ışığa göre yapılır. Çünkü fotoğrafın kaynağı ışıktır (Photo Yunanca ışık anlamına gelir). Bir ölçüde fotoğrafın başarısı ışığa bağlıdır; yani ışıklandırmayı doğru yapmak gerekir. Işığın en önemli işlevi fotoğrafın çekilmesini sağlamaktır. Işık fotoğrafın temel taşıdır. Bu nedenle ışığı iyi bilmek ve buna göre de iyi değerlendirmek gerekir.

Yani fotoğraf ışıkla başlar, ışıkla biter.

Önemli olan uygun ışığı seçebilmektir. Tıpkı uygun bir kompozisyonu seçmek gibi…

Ayrıca geliş açılarına ya da doğal nedenlere ( kar, yağmur, deniz kenarı, yüksek yerler ) göre ışığın durumu da değişir. Işık, salt fotoğrafın oluşumunda rol oynamaz aynı zamanda sanatsal bağlamda da belirleyici olur. Kullanılan ışık tarzı fotoğrafın estetik değerinde etkili olur.

Fotoğraf çekimine başlamadan önce; çekim yapılacak ortamın ışığı, çekim zamanı, mekânın özellikleri, ışık kaynakları ve konuyu aydınlatan ışığın özellikleri önceden bilinmelidir. Bu ışığa uygun araç gereçler ve ekipmanlar seçilmelidir. Güzel ve amacına uygun fotoğraf çekmenin temel kuralı fotoğrafı çekilecek konun ışığının doğru tanımlanması ve fotoğraf çekiminin ışık koşullarına göre yapılmasıdır.

• Fotoğraf çekimi yapılacak ortamın ışığı önceden araştırılmalıdır.
• Fotoğraf çekilecek zaman doğru planlanmalıdır. Fotoğraf çekimi, gece mi, gündüz mü; yoksa daha farklı bir zamanda mı yapılacak?
• Fotoğraf çekilecek mekânın özellikleri incelenmelidir. Mekân kapalı mı; yoksa açık bir alan mı?
• Fotoğraf çekilecek ortamın ışık kaynağı doğal ışık mı; yoksa yapay ışık mı olduğu belirlenmelidir.
• Fotoğrafı çekilecek konunun üzerine düşen ışığın özelliklerini tanımlanmalıdır. Konunun ışığının fotoğraf çekimi için yeterli olup olmadığı belirlenmelidir. Işık yeterli değil ise ışığın en uygun olduğu koşullar için planlama yapılmalıdır.
• Işık istenen özelliklere uygun ise fotoğraf çekimi için gerekli olacak araç gereçler belirlenir ve ışığa en uygun film seçilir.
• Fotoğraf çekimi için ışık açısından en uygun yer ve açı tespit edilmelidir.

Doğru fotoğraf çekimi yapabilmek için öncelikle ışık kaynaklarını, ışığın özelliklerini ve farklı ışıkların fotoğraf üzerindeki etkilerini kavramak ve ortamdaki ışığı doğru olarak tanımlamak gerekir.

FOTOĞRAFTA UYUM (AHENK)

Fotograf çerçevesindeki unsurların, büyüklüğü, biçimi, hareketi (doğrultu ve yön), ton değerleri ve renklerin gösterdiği benzerliktir ve bu anlatıma güç katar.

İki ya da daha çok öğenin birbirini hareket, biçim, renk ve ton değerleri bakımından desteklenmesi anlatıma güç katar.

Uyumla ritim arasında ne fark var diye bakarsak; ritimde birinci koşul öğelerin eşdeğer olmasıdır. Öğelerin birbirlerinin aynısı (büyüklük, renk, biçim vb yönlerden) olması gerekmektedir. Uyumda ise öğelerin benzerliği yeterlidir. Ritimde öğeler arası mesafe eşit ya da belli bir düzende olmalıdır. Uyumda ise öğelerin boyutu ve aralığı konusunda ritimdeki gibi eşitlik aranmaz. Sadece öğelerin uygunluğa, birbirine yakışan veya çağrıştıran öğelerin beraberliğine bakılır.

Ritim fotoğrafı

Uyum fotoğrafı

Uyumda benzer öğelerin yan yana kullanılması anlatımı güçlendirirken ritimde, benzer öğelerin belirli aralıklarla tekrarlanması anlatımı güçlendirmektedir.

Örneğin Kapadokya’nın tipik kıvrımlı arazisinde bir fotograf çeksek; belki hiçbir kıvrım diğerinin aynısı olmayacak ama benzer ve uyumlu olacaklardır. Kısacası yan yana bulunan birden çok öğenin tekil hallerine göre daha güçlü etki yapması halidir.

Bazen ritim ve uyum birlikte kullanılabilir. Hareket eden öğelerin aynı tarafa yönelmesi ya da duran nesnelerin aynı tarafa yönelişi, bir grup insanın aynı yöne bakmaları gibi, biçimsel bir ritim ile birlikte hareketteki uyumu sağlar.

Biçimsel uyum: Küçüklü büyüklü benzer biçimlerin arasında biçim uyumu söz konusudur. Yuvarlak biçimlerin yuvarlak biçimlerle gösterdiği uyumdur. Aynı şey köşeli ya da sivri biçimler arasında da söz konusudur. Mimari fotograflarda sıklıkla karşılaşılan bir uyumdur. Camilerdeki ana kubbenin etrafındaki küçük kubbeler buna en güzel örneklerden biridir. Aynı tür ağaçlardan oluşan bir koruda ya da bir ipe asılı çamaşırlar arasında da benzer bir uyum vardır.

Hareket uyumu: Fotograf içindeki hareketli öğelerin aynı hareketi ya da aynı yöne doğru hareketleri yapmasının sağlayacağı uyumdur. Dans gösterilerinde çekilecek fotograflarda bu uyumu görmek çok kolaydır.

Renk uyumu: Renklerin dizili olduğu spektrumdaki komşu renkler için kullanılır. Örneğin kırmızı ile turuncu, sarı ile yeşil arasındaki uyumdan söz edilir. Bilimsel terminolojide bunun adı “bağlantılı renkler”dir.

Renk uyumu olarak da renk çarkındaki komşu renkler arasındaki uyum anlatımı zenginleştirir.

Kompozisyon Öğeleri # 2 yazısı ilk önce Kutup Ayıları Fotoğraf Grubu KAFOG üzerinde ortaya çıktı.

Fotoğrafta kompozisyon kuralları keskin kurallar değildir. Fotoğrafçılıktaki kuralların bir yaptırımı yoktur ancak uygulandığında kompozisyona estetik katarlar. Asıl amacımız fotoğrafın daha estetik, daha güzel ve anlatımının daha güçlü olmasını sağlamaktır. Bu nedenle görsel tasarım öğeleri ve ilkelerini fotoğraflarımızda kullanmaya ve uygulamaya dikkat ederiz.

Görsel Tasarım Öğeleri
Nokta – Çizgi – Renk – Doku – Boyut – Biçim – Yüzey

Görsel Tasarım İlkeleri (Kompozisyon İlkeleri)
Zıtlık – Odak Noktası – Görsel Denge – Görsel Ritim – Şekil

ÇİZGİ

Genişliği ve derinliği olmayan geometrik şekillerdir. Nesnelerin etrafını çevrelemekte ve kenarlarının oluşturulmasında kullanılır.

• En fazla kullanılan öğedir.
• Çizgiler dikkati belirli bir noktaya çekebildiği gibi belirli bir yolu izlemesini de sağlayabilir.
• Çizgiler yön ve hareket gösterebilir.
• Şekilleri ayırma ve birleştirme işlevi görür.

Hat olarak belli belirsiz ortaya çıkabilecek bir çok şeyi çizgi olarak sayabiliriz. Gözler zihinsel olarak çizgileri ve gittikleri yeri takip ederler.

Çizgiler gelişigüzel olabileceği gibi bir kurala göre de dizilebilirler. Bir şeritte çizgi olabileceği gibi cisimlerin kontur hatları da çizgi olarak isimlendirilebilirler.

DOKU

Bir nesnenin yüzeyinin kalitesi olarak düşünülebilir. Doğada her şey bir doku elemanıyla yüklüdür. Sürülü tarlalar, kumsal, kalabalık insan grupları, evler, çatılar, dalgalar gibi. Doku etkisi anlık da olabilir. Örneğin su yüzeyi, rüzgârın esintisi ve suda oluşan küçük hareketler. Doku, ışığın konu üzerine uygun bir eğimle ulaşması halinde değer kazanan, fotoğrafta vurgulayıcı bir estetik araç olarak kullanılan görsel öğedir.

Doku yüzey biçimine verilen isimdir. Fotoğrafta doku da objenin yüzey biçiminin fotoğraflanmasıdır.

Doku fotoğraflarında derinlik hissiyatı oluşabileceği gibi ritim duygusu da oluşabilmektedir. Doku ile ayrıntılara odaklanılabilinir. Fotoğrafta dokunun belirgin olması o fotoğrafı tercih edilebilir ve canlı kılar.

Doku fotoğrafları çok alternatiflidir. Geniş açılı objektiflerden makro objektiflere kadar birçok farklı türde objektifle farklı doku fotoğrafları çekmek mümkündür. Doku fotoğraflarında alan derinliği çok önemlidir. Çekilen fotoğrafın her yerinin net çıkması hedeflenir. Dolayısı ile kısık diyafram ve geniş açı ile fotoğraflama en uygun yöntemdir. Böylece sığ olmayan geniş alan derinliği elde edilebilecek ve dokunun tamamı fotoğraflanabilecektir. Doku fotoğraflarında dikkat edilmesi gereken önemli bi konu da obje ile fotoğraf makinesinin açısıdır.

Makro fotoğraflar çok yakından çekildikleri için nesnelerin dokularını belirgin şekilde ortaya koyarlar. Doku-desen fotoğrafçılığı için makro çekimlerinin yeri ayrıdır. Lâkin makro fotoğraflarda doku fotoğrafı için önemli kriterlerden biri olan alan derinliğinin yüksek olması çok zor olduğundan dikkat edilmesi gereklidir.

RENK

Renkler ışık sayesinde oluşurlar ve insanda çeşitli duygular uyandırırlar. Gözümüz 10 milyon rengi algılamaktadır. Sıcak renkler uyarıcı, soğuk renkler gevşetici ve dinlendirici etki bırakırlar.

Tüm dalga boyları birden aynı anda gözümüze ulaşırsa bunu beyaz; hiç ışık ulaşmazsa siyah olarak algılarız. İki ana rengin karışımıyla ortaya çıkan ara renk, karışıma katılmayan üçüncü ana rengin tamamlayıcısı olur. Kırmızı için yeşil, mavi için turuncu, sarı içinse mor tamamlayıcı renk işlevini görür. Aynı zamanda birbirlerine karşıt olan renkler birlikte kullanildiklarinda da denge oluştururlar.

Görsel materyallerde önemli bir unsur olan rengin etkililiği bilinçli kullanılmasına bağlıdır. Yanlış tema ve renk tercihleri fotoğrafın kullanımını olumsuz yönde etkileyebilmektedir.

• Özel bir tercihiniz yoksa iki güçlü rengi aynı oranda kullanmayın.
• Rengin psikolojik etkilerini göz önünde bulundurun.
• Tamamlayıcı renkleri kullanmaya özen gösterin.
• Günün hangi saatinde, yılın hangi mevsiminde ne tur renkler ortaya çıktığını gözlemleyin.
• Zıt renkleri de deneyin.
• Doğru renk için doğru ışığı beklemekten çekinmeyin.

Sıcak renkler konuyu ön plana çıkarırken soğuk renkler uzaklaştırır. Renkleri kullanarak verilmek istenen mesajın etkisini artırabilir ya da azaltabiliriz.

Kırmızı: En uzun dalga boyuna sahip olan renktir, özellikle koyu bir arka plan ile birlikte kullanıldığında öyle şiddetlidir ki bir görüntüde yer alan küçücük kırmızı leke bile görüntünün her yerini etkiler.

Mavi: Dinlendiriciliği ve edilgenliği anlatır. Koyu tonlarda ya da yoğun kullanıldığında moral bozan, açık tonlarda ya da beyazla kullanıldığında yatıştırıcı, güven verici etki yaratır.

Yeşil: Sessizliği anlatır. Güven veren bir renktir. Yeşil yaratıcılığı körükler.

KONTRAST

Fotoğrafta kontrastı oluşturan temel öğe aslında uyumsuzluktur. Uyumsuzluğu oluşturan asıl öğeler de zıtlıklardir. Böylelikle kontrast doğar. Fotoğrafta zıtlık elde etmek için kullanılabilecek en uygun yöntemlerden biri arka plan ile ana objenin kontrastını kullanmak olur.

Kontrast : Birbirine zıt, birbirini belirginleştiren öğeler arasındaki ilişkidir.

RİTİM

Fotoğrafta ritim, tekrar eden görüntülerden oluşur.

Ritim hayatımızın birçok alanında vardır. Müzikten heykele, matematikten sinemaya pek çok alanda ve sanatta ritmi gözlemlemek mümkündür. Fotoğrafta ritmi kullanmanın sebebi de güçlü etkisidir. Tek başına bir objenin etkisiyle, ardışık sıralanmış benzer objelerin etkisi bir değildir.

Fotoğrafta ritim iki türlü kullanılabilir. Birincisi doğrusal ritim ikincisi ise yüzeysel ritimdir. Doğrusal ritimde yatay-dikey farketmeksizin bir doğru boyunca yinelenen nesneler kullanılır. Aynı zamanda S ve V şeklinde gerçekleşen ritimleri de bu sınıfa dahil edebiliriz. Perspektif etkisi güçlüdür. Yüzeysel ritimde ise doğru yerine bir yüzey üzerinde tekrarlanma vardır. Yüzeyden bahsettiğimiz için perspektif yoktur, aranmaz da.

Kaç nesne ile ritim oluşturulabileceğinin sonu açıktır ama en azından elimizde tekrar eden en az 3 obje olmalıdır.

Fotoğrafta ritim önemli bir etki yaratabildiği gibi ritmin bozulması da aynı şekilde etkili olabilir. Fotoğrafta ritmin bozulması dikkatin hızla bozulan noktaya odaklanmasını sağlar.

Kompozisyon Öğeleri # 1 yazısı ilk önce Kutup Ayıları Fotoğraf Grubu KAFOG üzerinde ortaya çıktı.

FOTOĞRAFTA BELİRGİNLİK
Fotoğrafta verilmek istenen mesajı izleyicinin algılayabilmesi için anlatımı ifade sağlayan görüntülerin diğerlerine göre daha belirgin olması gerekir.
Fotoğrafta seçici bir yöntem uygulanır. Anlatım için gerekli öğeleri kadraj içine alıp gereksiz ve izleyiciyi konu dışına sürükleyen görüntüler kadraj dışına çıkartılmalıdır. Kadraj içinde bulunması uygun görülmeyen görüntüler hareketli ise karenin dışına çıkması, yer değiştirmeyecek görüntüler ise fotoğrafçının bakış noktasını değiştirmesi, bakış noktasının değişmesi anlatımı zayıflatacak ise odak uzaklığı farklı bir objektif kullanması gerekmektedir. Bu tercihler sonucunda sadeliğe ve belirginlige ulaşılmış, gösterilmek istenen konu üzerinde direkt olarak izleyicinin dikkati toplanmış olur.

FOTOĞRAFTA KONTRAST – FOTOĞRAFTA ZITLIK
Kontrast, kelime anlamıyla zıtlık demektir. Fotoğrafta yer alan öğelerin gerek ışık, gerek objeler ve gerekse renk bakımından karşıt bir anlam ifade edecek şekilde yer almasıdır.

Kontrast = Zıtlık = Karşıtlık
Fotoğrafta kontrast, çerçevede yer alacak ögelerin ışık, obje ve renk bakımından karşıt bir anlam oluşturmasına denir. Uzun ve kısa iki insanın, farklı yönlere giden iki arabanın ya da üçgen ve daire görüntülerinin birlikle kullanılması kontrasta örnek gösterilebilir.
örnek olarak renk kontrastı, doku kontratı, anlam kontrastı, içsel zıtlık, biçim kontrastı, ton kontrastı vb gibi aklımıza gelebilecek her türlü zıtlığı fotoğrafta kontrasta ilave edebiliriz.
Birbirine zıt öğelerin birlikte kullanılması konunun belirginliğini artırabilir. örneğin, bir insanın boyunun çok uzun olduğunu göstermeniz için yanına normal veya kısa boylu bir insanın görüntüsü gerekir. Bir cismin büyüklüğünü göstermek için kendi eş değerinde bir cisimle fotoğraflanması gerekir. Fakat fotoğrafta büyüklüğü vurgulamak istersek daha küçük bir öğe ile fotoğraflamak uygundur. örneğin, bir basketbolcu uzun boylu bir kişinin yanında gerçek boyunda bir görüntü sergilerken, kısa boylu bir kişinin yanında boyu abartılı olarak vurgulanır.

 

Farklı yönlere giden iki kişinin görüntüsü harekette kontrast oluştururken, bir üçgen ile dairenin birlikte fotoğraflanması biçimsel kontrastı meydana getirir.

Biçimsel kontrastın yanında içeriksel kontrast kavramından da söz edilebilir. I·çeriksel zıtlıktan bahsedilebilmesi için biçimsel kontrastın olması gerekir. Hamur yoğuran ve aynı zamanda bebeğini susturmaya çalışan bir anne ile yanında ayak ayaküstüne atıp oturan bir babanın görüntüsü çalışan ile oturanın zıtlığını anlatır. çok eski bir radyoyu dinleyen bir dede ile yanında oturan bilgisayardan anlık haber indiren bir torun zaman kontrastına örnek gösterilebilir.

Renkle ve tonlarla da kontrast elde edilebilir. Burada birbirine zıt renklerin kullanılması en belirgin kontrastı verirken, ara tonların ve renklerin kullanılması dereceli bir kontrast oluşmasını sağlar. özellikle sıcak ve soğuk renklerin birlikte kullanılması fotoğrafa ayrı bir anlam katar.

Kontrast renkler

-Kırmızı Yeşil

-Mavi Turuncu

-Sarı Mor

Aşırı kontrastın, fotoğrafın belirginleştirilmesinden ziyade konunun ve ilginin bölünmesine ve dağılmasına yol açacağı unutulmamalıdır.

Kontrastın sağladığı en büyük yarar farklılıklar sayesinde fotoğrafın vurgusunu arttırmaktır.

FOTOĞRAFTA DENGE

 Görsel ağırlığın eşit olarak dağıtılmasına denir. Bu sayede huzurlu bir tasarım ortaya çıkabilir.

DENGE

Denge, görselin göz tarafından algılanan ağırlığı ile ilgilidir. öğretim materyalleri üzerinde denge, yatay ve dikey eksenin her iki tarafına görseli oluşturan ögelerin eşit olarak dağıtılması ile oluşturulur.

örneğin; büyük-küçük, uzun-kısa, yuvarlak-köşeli, açık-koyu, parlak-mat gibi zıtlıklar fotoğrafı dengede tutar.

Dengeli pozlandırılmış olan bir fotoğrafta öğeler arasındaki uyum, belirginlik ve bütünlüğün yanında aranan önemli bir görsel unsur dengedir. Ana öğe ile yardımcı öğeler arasında, boyut, renk, ton, biçim ve kontrast dengesinin sağlanması anlatımı güçlendirirken fotoğraftaki uyumu, belirginliği ve bütünlüğü sağlar.

Fotoğraftaki denge kavramı, fizikteki ve matematikteki denge kavramının içeriği ve anlamıyla aynı şeyi ifade eder.

Fotoğrafta iki türlü dengeden bahsedilir. Birincisi simetrik denge, diğeri de asimetrik dengedir.

İnsan, simetriden ziyade simetri olmayan düzenlemeleri tercih etmektedir. Bu nedenle görüntüde bir birine eş değer iki ayrı düzenlemenin oluşmasını engellemek için, merkezden farklı uzaklıklarda ve değişik ağırlıklarda öğelerin düzenlenmesi gerekir. Ağırlık kavramını fizik ve matematikteki anlamından farklı bir anlam da fotoğrafçılıkta kullanılmaktadır. Fotoğraf açısından öğelerin ağırlığı, fotoğraf karesi içinde kapladıkları alan ile renk tonlarının çarpımıyla elde edilen değerdir. örneğin, fotoğrafın merkezine uzaklıkları ve büyüklükleri aynı iki öğeden birinin rengi ve tonu fotoğraf karesinin rengi ve tonuna yakın diğeri de zıt renkte oluşmuş bir fotoğrafta denge bozulmuştur. Bu durumda, genele zıt renkte olan öğeyi merkeze yaklaştırmak suretiyle denge sağlanabilir. Bir manzara fotoğrafı çekerken bulutsuz bir gökyüzünün fotoğraf üzerindeki dengeyi bozmasını önlemek için çekim yaptığımız yerde ağaç yapraklarını ya da bulut görüntülerini gökyüzüne serpiştirerek buradaki boşluk giderilebilir ve fotoğrafta denge sağlanır.

Denge aslına bakılırsa hayatımızın neredeyse her yerinde vardır.

Fotoğrafta denge dediğimiz zaman ana öge ve yardımcı ögelerin kadraja yerleştirilmesindeki dengeden bahsetmek gerekir. öğeleri öyle bir yerleştirmeliyiz ki ebatları ve yakınlıkları göz önüne alındığında zihinde dengesizlik oluşturmamalıdır.

Dengenin var olduğu kompozisyonlar dengesizlik engelleneceği gibi, kadrajdaki boş alanlar da dolmuş olacaktır. çünkü dengeli kompozisyonlar fotoğraftaki boşlukların hangi ebatta, hangi yönde doldurulması ile de ilgilidir.

Fotoğrafta denge sağlanmaya çalışılırken renk ya da lekelerden de çokça faydalanılır. Fotoğrafta lekeler kontür dokularıyla kompozisyona güçlü anlam etkisi katarlar. Aynı zamanda da denge oluştururken yardımcı olurlar.

Simetrik dengede simetri söz konusudur. Kompozisyon yatay ya da dikeyde simetri ile oluşturuluyor ve sağ-sol ya da alt-üst bölgelerin yoğunluğu denk ise simetrik dengeden söz edilebilir. Sıklıkla tercih edilmez. Fotoğrafa durağanlık ve sakinlik katacaktır.

Fakat asimetik denge ise fotoğrafa heyecan ve devinim katar. Simetrinin olmadığı denge durumunda asimetrik denge gerçekleşmiş demektir.

Denge ile ilgili fotoğraf örnekleri:

FOTOĞRAFTA HAREKET

Görsel bir imajda hareket ediyormuş hissiyatı uyandırdığında ortaya çıkar. Çizgiler veya üç boyutlu cisimler konumları ile bir takım yönler gösterir. Yatay ve dikey yönler arasında birçok ara konumda yön vardır. Yönleri birbirini kesen ve dik durumda olan çizgi ve biçimler zıt ve aykırı sayılır. Birbirine yakın uygunluk ve paralelde olanlar ise uygun durumda kabul edilir. Kompozisyon hazırlarken yönleri değiştirmek farklı ve güzel görüntüler oluştururken aynı zamanda kompozisyona dinamizm ve hareket de kazandırır.

Hareket genellikle yöne bağlı olarak oluşur. Kompozisyonu oluşturan öğeler karşıtlık düzeni içinde farklı hareket etkisi yaratabilir.

Fotoğraf aslında durağandır. Yani hareketsizdir. Fakat bahsettiğimiz şey hareketli fotoğraf yapma değil, fotoğraftaki nesnelerin hareket ediyor hissini oluşturmaktır. Nasıl olacak da biz hareket ettireceğiz nesneleri diye düşünebilirsiniz. Mesele fotoğrafın içindeki nesneleri hareket ettirmek değildir. I·şin sırrı izleyiciye hareket hissini aktarmaktır. Tabi bunun için ilk şart kompozisyonun içinde hareket eden bir nesnenin olması gerekir.

Hareket Hissi veya Hareket Netsizliği dediğimiz bu olgu; hareket etme eğiliminde bulunan bir objeyi nispeten düşük enstantane ile hareket ediyormuşcasına fotoğraflamaktır. Düşük perde hızı kullanılacağı için hareket eden kısım hareket yönünde bulanık çıkacaktır. Bu bulanıklık izleyiciye hareket ediyormuş hissini aktaracaktır.

Hareket hissi oluşturmak için hareket eden nesnenin tamamından ziyade bir kısmının hareket ediyormuş hissi oluşturulması ka^fidir. Tamamı bulanık olursa bu sefer obje fotoğrafta ayan beyan seçilemeyecektir.

Hareket hissinin yakalanabileceği enstantane hızı, hareket eden nesneniz hızına bağlı değişecektir. Bazen 1/30 kafi gelirken bazen de 1/200 dahi kafidir. Kimi zaman ise 1/5 yetecektir. Enstantane hızınızı etkileyecek 2 önemli şey vardır. Birisi nesnenin hızı diğeri objektifinizin odak uzaklığı. Nesne hızını açıklamaya çok da gerek yok fakat objektifin odak uzaklığı etkisini kısaca açıklayalım. Tele lensler yani uzun odak uzunluğuna sahip lensler hareket hissini daha fazla yaşatacaklardır. örneğin 25 km hızla giden bir koşucuyu 35mm lens ile çekerseniz hareket olgusunu yakalayamayabilirsiniz. Fakat 300 mm lens ve aynı enstantane ile çekerseniz hareket bulanıklığı fotoğrafa kesinlikle yansıyacaktır. Tabi tele lenslerde makinenin sabitlenmesi de zor olmaktadır.

FOTOĞRAFTA ŞEKİL

Farklı renk ve dokuların oluşturduğu çizgilerle öğenin çevrelendiği kapalı alan olarak tanımlamak mümkündür. şekli ayrıca yükseklik ve genişliğe sahip iki boyutlu nesne olarak da tanımlamak mümkün. Temel geometrik şekiller daire, kare, üçgen ve dikdörtgendir.

çizgilerle oluşturulan kapalı bir alana verilen isimdir. Yükseklik ve genişliği olan ancak derinliği olmayan iki boyutlu bir nesne olarak da düşünebilir.

Fotoğrafta Kompozisyon yazısı ilk önce Kutup Ayıları Fotoğraf Grubu KAFOG üzerinde ortaya çıktı.