Alan Derinliği kelime anlamı olarak İngilizce Depth-Of-Field (DOF) karşılığında kullanılır ve “Net Alan Derinliği” olarak da ifade edilir. Alan derinliği, fotoğrafçının kontrol edebildiği konulardan birisidir.

Alan Derinliğini Nasıl Kontrol Ederim?

Diyafram Açıklığı: Alan derinliğinin büyüklüğü diyafram açıklığı ile ters orantılıdır. Diyaframı ne kadar çok açarsak DOF dediğimiz alan derinliği o kadar çok etkilenir. Yani f/1.8 veya f/2.8 gibi düşük diyafram değerlerinde alan derinliği az olur. Diyaframı ne kadar kısarsak yani f/16 veya f/22 gibi diyafram değerleri kullanırsak alan derinliği o kadar büyük olur. Bazen yetersiz ışık şartlarından dolayı her zaman diyafram ile alan derinliğini kontrol etmek mümkün olmayabilir.

Odak Uzaklığı: Kullandığınız lensin sunduğu odak uzaklığına göre de alan derinliği etkilenmektedir. Odak uzaklığı arttıkça alan derinliği azalır. Örneğin 16mm geniş açı bir lens ile çekilen bir manzara fotoğrafında (diyafram ve konuya olan uzaklık aynı) ön planda yer alan objelerden arkadakilere kadar daha net bir alan gözükürken, 85mm gibi bir lens ile yapılan çekimde alan derinliği daha az olacaktır.

Konuya Olan Uzaklık: Fotoğraf makinesinin konuya olan uzaklığı alan derinliğini etkileyen unsurlardan birisidir. Konuya yaklaştıkça alan derinliği azalır. Yani fotoğrafını çektiğimiz objeye ne kadar yakınlaşırsak o kadar seçici alan derinliği (shallow dof) elde ederiz. Bu durumda odaklanan obje net olur ve diğer kısımlar bulanık (flu) olur.

Kısaca özetlememiz gerekirse, genel olarak alan derinliği diyafram açıklığına bağlıdır. Diyaframı kısmak alan derinliğini arttıracaktır. Daha küçük f değerleri kullanarak konuyu arka plandan ayırabilir, yani arka planı flu yapabilirsiniz.

Nasıl çektim?

1. Diyafram öncelikli yada manuel çekim modunu seçtim.
2. Mümkün olan en küçük f değerini seçtim. Diyaframı açtım.
3. Objektifi elle netleme durumuna getirdim.
4. Uygun pozlama değeri ile çekim yaptım.

BOKEH

Bokeh sözcüğü Japonca “bulanıklık, net olmama durumu” anlamına geliyor ve Amerikalılar “bov-key” olarak telaffuz ediyorlar.

Bokeh ışığın netlik noktası dışındaki gösterisidir. Netleme yaptığımız bölgenin önü ve arkasındaki görüntü söz konusu edilmektedir. Bokeh ile keskinlik iki farklı şeydir; keskinlik en net olan bölgede var olan görüntüdür, bokeh ise en net olan bölge dışındaki görüntüyü ifade eder.

Bokeh, tanım olarak bir fotoğrafta görüntünün net olmayan bölgelerinin niteliğini ifade eder ve esas olarak objektifler için kullanılır. Objektifin iyi bokeh oluşturması ya da istenildiği kadar iyi bokeh oluşturamamasından söz edilir. Bokehin üç özelliği dikkate alınmalıdır: Boyutu, şekli ve tüm alanındaki ışık dağılımı. Yumuşak, dairesel, düzgün yüzeyli, keskin olmayan kenarlı, homojene yakın parlaklıkta bulanıklık bölgeleri fotoğrafta “iyi bokeh” olarak kabul edilir. Bunlar, tüm ayarlarda daireye yakın diyafram açıklığı sunan iyi tasarlanmış kaliteli objektifler ile oluşur. Kenarları düzenli olmayan, çokgen görünümlü, içinde farklı parlaklıklar oluşan, sert bulanıklık alanları “iyi olmayan bokeh” olarak kabul edilir. Her objektifin oluşturduğu bokeh farklıdır. Bir objektif için bile seçilen her diyafram değeri ile bokeh efekti ve derecesi değişir.

Konunun arkasında bulunan aydınlık alanlar ve önünde bulunan nesneler bokeh oluşumunda en önemli rolü oynarlar. Objektif odak uzaklığı 50 mm üzerinde olan ve diyafram açıklığı geniş objektifler bokeh oluşturmaya daha elverişlidir. Teleobjektifler, doğaları gereği daha kolay bokeh oluştururlar; çünkü net alan derinlikleri çok sığdır ve daha fazla nesne netlik düzlemi dışında kalır.

Estetik değerlerin ölçülebilir olmamaları nedeniyle bokeh de son derece özneldir. Fotoğrafta konuyu arka plandan ayırmak için diyafram kullanarak arka planı bulanık bırakmak sık kullanılan bir tekniktir, bulanık arka planda bokehin oluşturduğu renk ve şekil, kompozisyonu dinamik hale getirmek için görsel bir malzeme olarak değerlendirilebilir. Sonuçta estetik bir tercihtir.

Özetle;

• İyi bir lensimiz olacak, hızlı, diyafram açıklığı iyi. 2,8 veya daha açık.
• Konuda ışıltılı bir şeyler olacak. Işık kaynakları.
• Netlik ilgi merkezinden yapılacak.
• Önde ve arkadaki ışıltılı öğeler, ışık kaynakları, lambalar, aydınlatma malzemeleri, ışık yansıtıcı yüzeyler, açık diyafram yani kısıtlı alan derinliği sayesinde netliklerini yitirerek ışıklı şekillere dönüşecek.
• Yani ön ya da arka planın netsiz olması yetmez, o net olmayan bölümlerde ışıltılı bir şeyler olması ve onların ışık yansıtması gerekir.

Nasıl çekilir?

1. Makinenizi üçayağa bağlayın.
2. Diyafram öncelikli ya da manuel çekim modunu seçin.
3. Mümkün olan en küçük f değerini seçin, yani diyaframı olabildiğince açın.
4. Objektifinizi elle netleme konumuna getirin.
5. Başlangıç için ışıklı nesneler uygundur, konuyu vizörde çerçeveleyin.
6. Uygun pozlama değerleri ile denemelere başlayabilirsiniz.

Kısıtlı alan derinliği meselesi tam bu. Diyelim kısıtlı bir bölge net, yine diyelim arka plan flu olacak. Arka planda ışıklı unsurlar varsa bokeh oluşacak.

Aynı kısıtlı alan derinliğinde olduğu gibi üç etmen var.

1. Açık diyafram
2. Konuya (ana ögeye) yakın olmak.
3. Yüksek odak uzaklığı kullanmak. (örneğin 35mm yerine 180mm)

İyi sonuç, ışık etkisi yüksek olduğu için gece alınır. Ancak gündüz de bokeh olur. Bokeh oluşturacak ışıklı unsurlar koyu bir fon önündeyse bokeh oluşur.

Öncelikle makine ile çekilen obje arasındaki mesafeyi, sonra da çektiğimiz obje ile arka plan arasındaki mesafeyi hesaplamamız gerekiyor. Nesnemiz ile arka plan arasındaki mesafe ne kadar fazla ise o kadar bulanık fotoğraflar elde edebileceğiz demektir. Ayrıca biz de çektiğimiz nesneye ne kadar yakınsak arka plan o kadar bulanık olacaktır.

Unutmayın!

• Bokehler temiz, yuvarlak ve yumuşak olacak.
• Ana ögeden rol çalmayacak.
• Üst üste binmese daha iyi olur.
• Gece bokehi direkt ışık kaynağından olduğu için daha estetiktir.

Alan Derinliği ve Bokeh yazısı ilk önce Kutup Ayıları Fotoğraf Grubu KAFOG üzerinde ortaya çıktı.

Işık fotoğrafın temelidir, ışık olmadan fotoğraf olmaz. Biz fotoğrafçılar, doğru ve etkili fotoğraflar üretebilmek için her zaman uygun ışık şartlarının peşinde koşar ve ışığı fotoğraflarımızda değişik yöntemlerle kullanırız. Kimi zaman ters ışıktan faydalanıp silüetler, kimi zaman objemizi ışıklı alanlara düşürerek lekeler oluşturur, kimi zaman da ışığın yönüne göre oluşan gölgeleri kuvvetli bir fotografik unsur olarak kullanırız. Böyle zamanlarda, çekim alanımızdaki mimari veya doğal unsurların gölgeleri de fotoğraflarımıza ayrı bir zenginlik katar. Hatta bazen gölgeler objenin kendisinden daha ilgi çekici bile görünebilir.

SANATSAL VE DRAMATİK ETKİ

Bazen kafamızdaki fotoğrafı yakalamamıza engel olduğu için kızdığımız gölgeleri doğru kullandığımızda fotoğraflarımızı çok daha çekici ve güçlü hale getirebiliriz. Çünkü gölgeler, bazen konuyu sadeleştirirek, bazen istemediğimiz detayları saklayarak, bazen de ana objemizi vurgulayarak fotoğrafımızı çok daha etkileyici yapabilir. Önemli olan gölgeyi nerede, ne ölçüde ve nasıl kullanmamız gerektiğini bilmektir.

Fotoğrafta gölge kullanımının sanatsal ve dramatik kareler yaratmak açısından son derece önemli olduğunu söyleyebiliriz. Çünkü gölgelerin, özellikle mimari fotoğraflarda ve portrelerde yarattığı dramatik etki tek kelimeyle eşsizdir.

RESİM SANATINDA GÖLGE
Gölgenin görsel sanatlarda kabul görmesi batı resminde perspektifin kullanılmasıyla başlar. Perspektifin gözardı edilmesi nedeniyle doğu resminde uzun süre gölge yoktur.

Barok dönemin en bilinen iki ışık–gölge ressamı Rembrandt ve Caravaggio modellerin konturlarını, ayrıntılarını gölgeyle yumuşatarak saklamayı tercih ederler. Hatta ışığı da gölgeleriyle harmanlarlar. Bu dönem resimlerinin ortak özelliği, çoğunlukla sol üstten ya da ön taraftan aydınlatmanın tercih edilmesidir. Bu tarz, portre fotoğraflarında çok sık tercih edilen bir tarzdır.

Modern dönemde gölge konusunda dikkat çeken ressamların başında Chirico gelir. Boş meydanlar ve mimari eserleri sert gölgelerle resmeder. Picasso’ nun da kullandığı gölgelerle dikkat çeken çalışmaları vardır.

MİMARİ ÖĞELERLE GÖLGELER
Fotoğraf çektiğimiz bölgelerdeki pek çok mimari öğe fotoğraflarımıza ayrı bir boyut katacaktır. Güneş ışığının tepeden geldiği öğle saatlerinden kaçınarak gölge peşine düştüğümüz saatlerde, gözlerimiz daima yerlerde, duvarlarda, tavanlarda veya modelimizin yüzü veya çevresindeki gölgelerin peşinde olmalıdır. Binalar, kuleler, elektrik direkleri, sütunlar, geçitler, merdivenler, parmaklıklar, süslemeler, heykeller, pencereler… hepsinin gölgeleri doğru pozlama değerleriyle fotoğraflarımızın değerini arttıracaktır.

DOĞADA GÖLGELER
Doğada yakalayacağımız gölgeler de en az mimari öğeler kadar etkili görünebilir.

Ormanlık alanlarda toplu ağaç gölgeleri, ağaç, hayvan veya bitkilerin yere veya duvarlara yansıyan gölgeleri, bu gölgelerin insanla birlikte kullanımı yine estetik yönü güçlü fotoğraflar ortaya çıkaracaktır.

PORTREDE GÖLGELER
Fotoğrafçı Jose Mercado, portre fotoğrafçılığında gölgeler için şöyle diyor: “Işığı gerçekten seviyorum ama dürüst olmak gerekirse gölgeleri daha çok tercih ediyorum, izleyicinin dikkatini fotoğraflanan kişiye odaklamak için nötr ortamlar kullanmayı seviyorum.” Onun için ışık kontrolü sadece fotoğraflayacağı kişinin nasıl aydınlatılacağından ibaret değil, gölgelerde neleri gizlemeyi tercih ettiğini de kapsıyor.

• Gün ortasında güneş tam tepededir ve tepe ışığı gözlerin altında, çenenin altında derin koyu gölgeler oluşturur. Yüze düşen sert gölgeleri yumuşatmak için, makinenizin flaşını kullanabilirsiniz. Cephe ışığında yüzde daha az gölge olacağından en kolay ışık türüdür fakat bu da gölgelerin azlığından iki boyutlu ve sıkıcı bir görünüme neden olur.

• Yanal ışıklandırma ise modelinizi belirginleştirir, çevre çizgileri ortaya çıkarır. Portre çekerken 45 derecelik yanal ışık fotoğrafı en güzel gösteren ışıklandırmalardan biridir. Modelinizin konumunu güneş veya ışık yalnızca bir taraftan gelecek şekilde ayarlayın. Yüzün bir kısmını iyi aydınlatıp, diğer kısmı gölgede bırakarak çekici bir etki yaratırsınız.

GÖLGE FOTOĞRAFI HER YERDE ÇALIŞILABİLİR
Gölgenin oluştuğu her yerde gölge fotoğrafı çalışabilirsiniz. Evde çalışırken çizgi-kare-benek vb. efektler verebilecek çeşitli eşyalardan, tüllerden, jaluzilerden faydalanabilir veya çalışmalarınızda kullanmak üzere kendiniz farklı materyallerden yardımcı aksesuarlar yapabilirsiniz.

FARKLI OBJELERLE DENEMELER YAPABİLİRSİNİZ

YUKARIDAN BAKMAK HARİKALAR YARATIR

NASIL ÇEKMELİ ? – NELERE DİKKAT EMELİ ?
Işık ve Gölge konusunda fotoğraf çekmeye çalışırken dikkat edilmesi gereken nokta, ışıklı ve karanlık alanlar arasında yüksek kontrast olmasıdır. Belirgin olmayan bir gölge, istediğimiz güçlü etkiyi yaratamayacaktır.

Gölge fotoğrafı çalışıyorsak, odak noktamızın gölgeler olduğu unutulmamalıdır. Gölgeleri kadrajımıza alırken en uygun yerleşimin nasıl olması gerektiğini iyi planlamalı ve kompozisyon kriterlerimizi de gözardı etmemeliyiz.

BAŞARILI GÖLGE FOTOĞRAFLARI İÇİN

• Gölge fotoğrafı çekimleri hakkında bilgi sahibi olun. Yapılan çekimleri inceleyin, internetten araştırma yapın, eğitmenlerinize danışın.

• Sabahın erken saatleri veya gün batımı, uzun ve yumuşak gölgeler oluşturmanıza olanak verecektir. Güneş ne kadar yüksekteyse, gölgeleriniz o kadar kısa, güçlü ışık sebebiyle de sert ve yoğun olacaktır. Öznenizi her zaman güneşe karşı çekin. Yüksek perde hızı, düşük ISO ve orta diyafram açıklığı kullanın.

• Güneş ışığını kontrol edemezsiniz ama kullanacağınız suni ışık kaynakları sizin kontrolünüz altındadır. Yoğunluğunu, rengini, yönünü ve dolayısıyla gölgenizin kalitesini siz belirlersiniz.

• Natürmort çekimlerde projektör ve fener kullanarak ışığı alçaktan tutup güçlü gölgeler elde edebilirsiniz. Işığı farklı açılardan kullanarak gölgelerinizi çeşitlendirebilirsiniz.

• Gölgelerle yaratıcı portreler çekebilirsiniz. Yumuşak bir ışık kaynağı kullanın. Işık kaynağınızı özneye yakın bir konuma yerleştirirseniz daha geniş ve yumuşak gölgeler elde edersiniz.

• Gölge fotoğraflarınızda mimari yapıları kullanmak için ışığın kuvvetli ve gölgenin koyu olduğu, havanın açık ve güneşli olduğu bir gün seçin.

AREL KALENDER’ DEN GÖLGELER

BİRAZ DA EĞLENELİM – YARATICI ZİHİNLER

Belçikalı sanatçı ve film yapımcısı Vincent Bal, kendine özgü bir yöntemle gölgelere hayat veriyor. Sanatçı, günlük hayatta kullandığımız objelerin gölgelerini, çizimleriyle harmanlayarak oldukça ilgi çekici işlere imza atıyor.

Instagram: @vincent_bal

KAYNAKÇA

https://fotolifeakademi.com/fotograf-cekim-teknikleri/golgelerle-yaratici-fotograflar

Fotoğraf ve Gölge

Işığın Ustalıkla Kullanıldığı Yaratıcı Gölge Fotoğrafları

Fotoğraf Çekiminde Işıklandırma

https://www.lamimfoto.com/blog/isik-ve-golgeler-jose-mercado-nun-portre-fotografciligi.html

Shadows in Photography – How Seeing the Shadows Helps You Understand the Light

https://contrastly.com/working-with-shadows-in-your-photography/

https://www.boredpanda.com/filmmaker-turns-into-shadow-doodler/?utm_source=google&utm_medium=organic&utm_campaign=organic

PORTRE FOTOGRAFINDA IŞIK – II

Fotoğrafta Gölge yazısı ilk önce Kutup Ayıları Fotoğraf Grubu KAFOG üzerinde ortaya çıktı.

FOTOĞRAFTA BELİRGİNLİK
Fotoğrafta verilmek istenen mesajı izleyicinin algılayabilmesi için anlatımı ifade sağlayan görüntülerin diğerlerine göre daha belirgin olması gerekir.
Fotoğrafta seçici bir yöntem uygulanır. Anlatım için gerekli öğeleri kadraj içine alıp gereksiz ve izleyiciyi konu dışına sürükleyen görüntüler kadraj dışına çıkartılmalıdır. Kadraj içinde bulunması uygun görülmeyen görüntüler hareketli ise karenin dışına çıkması, yer değiştirmeyecek görüntüler ise fotoğrafçının bakış noktasını değiştirmesi, bakış noktasının değişmesi anlatımı zayıflatacak ise odak uzaklığı farklı bir objektif kullanması gerekmektedir. Bu tercihler sonucunda sadeliğe ve belirginlige ulaşılmış, gösterilmek istenen konu üzerinde direkt olarak izleyicinin dikkati toplanmış olur.

FOTOĞRAFTA KONTRAST – FOTOĞRAFTA ZITLIK
Kontrast, kelime anlamıyla zıtlık demektir. Fotoğrafta yer alan öğelerin gerek ışık, gerek objeler ve gerekse renk bakımından karşıt bir anlam ifade edecek şekilde yer almasıdır.

Kontrast = Zıtlık = Karşıtlık
Fotoğrafta kontrast, çerçevede yer alacak ögelerin ışık, obje ve renk bakımından karşıt bir anlam oluşturmasına denir. Uzun ve kısa iki insanın, farklı yönlere giden iki arabanın ya da üçgen ve daire görüntülerinin birlikle kullanılması kontrasta örnek gösterilebilir.
örnek olarak renk kontrastı, doku kontratı, anlam kontrastı, içsel zıtlık, biçim kontrastı, ton kontrastı vb gibi aklımıza gelebilecek her türlü zıtlığı fotoğrafta kontrasta ilave edebiliriz.
Birbirine zıt öğelerin birlikte kullanılması konunun belirginliğini artırabilir. örneğin, bir insanın boyunun çok uzun olduğunu göstermeniz için yanına normal veya kısa boylu bir insanın görüntüsü gerekir. Bir cismin büyüklüğünü göstermek için kendi eş değerinde bir cisimle fotoğraflanması gerekir. Fakat fotoğrafta büyüklüğü vurgulamak istersek daha küçük bir öğe ile fotoğraflamak uygundur. örneğin, bir basketbolcu uzun boylu bir kişinin yanında gerçek boyunda bir görüntü sergilerken, kısa boylu bir kişinin yanında boyu abartılı olarak vurgulanır.

 

Farklı yönlere giden iki kişinin görüntüsü harekette kontrast oluştururken, bir üçgen ile dairenin birlikte fotoğraflanması biçimsel kontrastı meydana getirir.

Biçimsel kontrastın yanında içeriksel kontrast kavramından da söz edilebilir. I·çeriksel zıtlıktan bahsedilebilmesi için biçimsel kontrastın olması gerekir. Hamur yoğuran ve aynı zamanda bebeğini susturmaya çalışan bir anne ile yanında ayak ayaküstüne atıp oturan bir babanın görüntüsü çalışan ile oturanın zıtlığını anlatır. çok eski bir radyoyu dinleyen bir dede ile yanında oturan bilgisayardan anlık haber indiren bir torun zaman kontrastına örnek gösterilebilir.

Renkle ve tonlarla da kontrast elde edilebilir. Burada birbirine zıt renklerin kullanılması en belirgin kontrastı verirken, ara tonların ve renklerin kullanılması dereceli bir kontrast oluşmasını sağlar. özellikle sıcak ve soğuk renklerin birlikte kullanılması fotoğrafa ayrı bir anlam katar.

Kontrast renkler

-Kırmızı Yeşil

-Mavi Turuncu

-Sarı Mor

Aşırı kontrastın, fotoğrafın belirginleştirilmesinden ziyade konunun ve ilginin bölünmesine ve dağılmasına yol açacağı unutulmamalıdır.

Kontrastın sağladığı en büyük yarar farklılıklar sayesinde fotoğrafın vurgusunu arttırmaktır.

FOTOĞRAFTA DENGE

 Görsel ağırlığın eşit olarak dağıtılmasına denir. Bu sayede huzurlu bir tasarım ortaya çıkabilir.

DENGE

Denge, görselin göz tarafından algılanan ağırlığı ile ilgilidir. öğretim materyalleri üzerinde denge, yatay ve dikey eksenin her iki tarafına görseli oluşturan ögelerin eşit olarak dağıtılması ile oluşturulur.

örneğin; büyük-küçük, uzun-kısa, yuvarlak-köşeli, açık-koyu, parlak-mat gibi zıtlıklar fotoğrafı dengede tutar.

Dengeli pozlandırılmış olan bir fotoğrafta öğeler arasındaki uyum, belirginlik ve bütünlüğün yanında aranan önemli bir görsel unsur dengedir. Ana öğe ile yardımcı öğeler arasında, boyut, renk, ton, biçim ve kontrast dengesinin sağlanması anlatımı güçlendirirken fotoğraftaki uyumu, belirginliği ve bütünlüğü sağlar.

Fotoğraftaki denge kavramı, fizikteki ve matematikteki denge kavramının içeriği ve anlamıyla aynı şeyi ifade eder.

Fotoğrafta iki türlü dengeden bahsedilir. Birincisi simetrik denge, diğeri de asimetrik dengedir.

İnsan, simetriden ziyade simetri olmayan düzenlemeleri tercih etmektedir. Bu nedenle görüntüde bir birine eş değer iki ayrı düzenlemenin oluşmasını engellemek için, merkezden farklı uzaklıklarda ve değişik ağırlıklarda öğelerin düzenlenmesi gerekir. Ağırlık kavramını fizik ve matematikteki anlamından farklı bir anlam da fotoğrafçılıkta kullanılmaktadır. Fotoğraf açısından öğelerin ağırlığı, fotoğraf karesi içinde kapladıkları alan ile renk tonlarının çarpımıyla elde edilen değerdir. örneğin, fotoğrafın merkezine uzaklıkları ve büyüklükleri aynı iki öğeden birinin rengi ve tonu fotoğraf karesinin rengi ve tonuna yakın diğeri de zıt renkte oluşmuş bir fotoğrafta denge bozulmuştur. Bu durumda, genele zıt renkte olan öğeyi merkeze yaklaştırmak suretiyle denge sağlanabilir. Bir manzara fotoğrafı çekerken bulutsuz bir gökyüzünün fotoğraf üzerindeki dengeyi bozmasını önlemek için çekim yaptığımız yerde ağaç yapraklarını ya da bulut görüntülerini gökyüzüne serpiştirerek buradaki boşluk giderilebilir ve fotoğrafta denge sağlanır.

Denge aslına bakılırsa hayatımızın neredeyse her yerinde vardır.

Fotoğrafta denge dediğimiz zaman ana öge ve yardımcı ögelerin kadraja yerleştirilmesindeki dengeden bahsetmek gerekir. öğeleri öyle bir yerleştirmeliyiz ki ebatları ve yakınlıkları göz önüne alındığında zihinde dengesizlik oluşturmamalıdır.

Dengenin var olduğu kompozisyonlar dengesizlik engelleneceği gibi, kadrajdaki boş alanlar da dolmuş olacaktır. çünkü dengeli kompozisyonlar fotoğraftaki boşlukların hangi ebatta, hangi yönde doldurulması ile de ilgilidir.

Fotoğrafta denge sağlanmaya çalışılırken renk ya da lekelerden de çokça faydalanılır. Fotoğrafta lekeler kontür dokularıyla kompozisyona güçlü anlam etkisi katarlar. Aynı zamanda da denge oluştururken yardımcı olurlar.

Simetrik dengede simetri söz konusudur. Kompozisyon yatay ya da dikeyde simetri ile oluşturuluyor ve sağ-sol ya da alt-üst bölgelerin yoğunluğu denk ise simetrik dengeden söz edilebilir. Sıklıkla tercih edilmez. Fotoğrafa durağanlık ve sakinlik katacaktır.

Fakat asimetik denge ise fotoğrafa heyecan ve devinim katar. Simetrinin olmadığı denge durumunda asimetrik denge gerçekleşmiş demektir.

Denge ile ilgili fotoğraf örnekleri:

FOTOĞRAFTA HAREKET

Görsel bir imajda hareket ediyormuş hissiyatı uyandırdığında ortaya çıkar. Çizgiler veya üç boyutlu cisimler konumları ile bir takım yönler gösterir. Yatay ve dikey yönler arasında birçok ara konumda yön vardır. Yönleri birbirini kesen ve dik durumda olan çizgi ve biçimler zıt ve aykırı sayılır. Birbirine yakın uygunluk ve paralelde olanlar ise uygun durumda kabul edilir. Kompozisyon hazırlarken yönleri değiştirmek farklı ve güzel görüntüler oluştururken aynı zamanda kompozisyona dinamizm ve hareket de kazandırır.

Hareket genellikle yöne bağlı olarak oluşur. Kompozisyonu oluşturan öğeler karşıtlık düzeni içinde farklı hareket etkisi yaratabilir.

Fotoğraf aslında durağandır. Yani hareketsizdir. Fakat bahsettiğimiz şey hareketli fotoğraf yapma değil, fotoğraftaki nesnelerin hareket ediyor hissini oluşturmaktır. Nasıl olacak da biz hareket ettireceğiz nesneleri diye düşünebilirsiniz. Mesele fotoğrafın içindeki nesneleri hareket ettirmek değildir. I·şin sırrı izleyiciye hareket hissini aktarmaktır. Tabi bunun için ilk şart kompozisyonun içinde hareket eden bir nesnenin olması gerekir.

Hareket Hissi veya Hareket Netsizliği dediğimiz bu olgu; hareket etme eğiliminde bulunan bir objeyi nispeten düşük enstantane ile hareket ediyormuşcasına fotoğraflamaktır. Düşük perde hızı kullanılacağı için hareket eden kısım hareket yönünde bulanık çıkacaktır. Bu bulanıklık izleyiciye hareket ediyormuş hissini aktaracaktır.

Hareket hissi oluşturmak için hareket eden nesnenin tamamından ziyade bir kısmının hareket ediyormuş hissi oluşturulması ka^fidir. Tamamı bulanık olursa bu sefer obje fotoğrafta ayan beyan seçilemeyecektir.

Hareket hissinin yakalanabileceği enstantane hızı, hareket eden nesneniz hızına bağlı değişecektir. Bazen 1/30 kafi gelirken bazen de 1/200 dahi kafidir. Kimi zaman ise 1/5 yetecektir. Enstantane hızınızı etkileyecek 2 önemli şey vardır. Birisi nesnenin hızı diğeri objektifinizin odak uzaklığı. Nesne hızını açıklamaya çok da gerek yok fakat objektifin odak uzaklığı etkisini kısaca açıklayalım. Tele lensler yani uzun odak uzunluğuna sahip lensler hareket hissini daha fazla yaşatacaklardır. örneğin 25 km hızla giden bir koşucuyu 35mm lens ile çekerseniz hareket olgusunu yakalayamayabilirsiniz. Fakat 300 mm lens ve aynı enstantane ile çekerseniz hareket bulanıklığı fotoğrafa kesinlikle yansıyacaktır. Tabi tele lenslerde makinenin sabitlenmesi de zor olmaktadır.

FOTOĞRAFTA ŞEKİL

Farklı renk ve dokuların oluşturduğu çizgilerle öğenin çevrelendiği kapalı alan olarak tanımlamak mümkündür. şekli ayrıca yükseklik ve genişliğe sahip iki boyutlu nesne olarak da tanımlamak mümkün. Temel geometrik şekiller daire, kare, üçgen ve dikdörtgendir.

çizgilerle oluşturulan kapalı bir alana verilen isimdir. Yükseklik ve genişliği olan ancak derinliği olmayan iki boyutlu bir nesne olarak da düşünebilir.

Fotoğrafta Kompozisyon yazısı ilk önce Kutup Ayıları Fotoğraf Grubu KAFOG üzerinde ortaya çıktı.

Az, çoktur.
Alman Mimar Ludwig Mies van der Rohe’nin düşüncesine göre; az ile çok
şey anlatmak, anlatabilmek çok önemli ve bu felsefeyi ilke edinerek yalnızca
fotoğraf için değil tüm yaşamımıza uygulayabilmek gereklidir. Konu ister
fotoğraf olsun isterse sanatın herhangi bir dalı olsun, göz yoğunluk,
karmaşa, gelişigüzellikten bir süre sonra sıkılır ve konuya odaklanmada
güçlük çeker. Sadeleştirmek hem gözün dinlenmesini sağlar hem de
dinginlik duygusuyla beynimizin ve yüreğimizin yeniden soluklanmasına
yardımcı olur. Kısacası, anlaşılır olabilmenin ilk koşulu konu ve öznenin ne
olduğunun belirgin olması, karmaşanın, dikkat dağıtan ayrıntılardan
olabildiğince kurtularak izleyene aktarılması, minimalize edilebilmesi,
biçimselliğin ön planda olduğu, elit bir estetik algı ile üretim kaygısı
taşınmasıdır.

Hegel’e göre minimalizm, sade ama basit olmayan, yalın ama yavan olmayan
bir güzellik anlayışı şeklinde tanımlanırken, Kant’a göre, yalnızca saf akıl ile
haz alınan bir güzellik anlayışını ifade etmektedir. Felsefi olarak
incelendiğinde, minimalizm sözcüğü kullanılmamış olsa da, bu kavramın
birçok düşünce sisteminin temelini oluşturduğunu ve bu alanda eserler
üretildiğini görebiliriz: Doğunun Zen ve Budizm düşünce sistemleri, Anadolu
topraklarımızda filizlenmiş Mevlevi felsefesindeki arınmışlık, Selçuklu
eserlerindeki sadelik gibi.
Çerçevede (Kadraj) olabildiğince az öge ile konuyu anlatmak önemli olduğu
kadar konunun dışında anlatımı destekleyen ve çevreyi yansıtan diğer
unsurlardan yalnızca gerekli olanlar alınmalı, gereksiz olanlar çerçeve
dışında kalmalıdır.

Peki bunu nasıl yaparız?
Ayıklama yollarını kullanarak: Konum, odak uzunluğu, fiziksel hareket, alan
derinliği ve çerçeveleme.
Anlatmak istediğimizi vurgulayarak: Öznenin belirginliği, kontrast, altın
oran, çerçeve içinde çerçeveleme.
Duygumuzu izleyiciye aktararak: Çizgiler, renk, hareket, açık/kapalı
kompozisyon, denge, simetri, bakış açısı.
Çektiğimizi zengin kılarak: Işık, gölge, fon, doku, ritim, perspektif.
Einstein’ın da dediği gibi “Her şey mümkün olduğunca sadeleştirilmeli,
ancak basitleştirilmemelidir.”
Yalnızca fotoğrafımızda değil, tüm yaşamımızda bu felsefeyi uygulayabilmeli,
sadeleşirken özgürleşmeliyiz.
Gözümüzün, özümüzü söze dökebilmesi umuduyla..
Zühal ERTAN AYAKSIZ

Fotoğrafta Sadelik yazısı ilk önce Kutup Ayıları Fotoğraf Grubu KAFOG üzerinde ortaya çıktı.

Fotoğrafta kompozisyon kuralları keskin kurallar değildir. Fotoğrafçılıktaki kuralların bir yaptırımı yoktur ancak uygulandığında kompozisyona estetik katarlar. Asıl amacımız fotoğrafın daha estetik, daha güzel ve anlatımının daha güçlü olmasını sağlamaktır. Bu nedenle görsel tasarım öğeleri ve ilkelerini fotoğraflarımızda kullanmaya ve uygulamaya dikkat ederiz.

Görsel Tasarım Öğeleri
Nokta – Çizgi – Renk – Doku – Boyut – Biçim – Yüzey

Görsel Tasarım İlkeleri (Kompozisyon İlkeleri)
Zıtlık – Odak Noktası – Görsel Denge – Görsel Ritim – Şekil

ÇİZGİ

Genişliği ve derinliği olmayan geometrik şekillerdir. Nesnelerin etrafını çevrelemekte ve kenarlarının oluşturulmasında kullanılır.

• En fazla kullanılan öğedir.
• Çizgiler dikkati belirli bir noktaya çekebildiği gibi belirli bir yolu izlemesini de sağlayabilir.
• Çizgiler yön ve hareket gösterebilir.
• Şekilleri ayırma ve birleştirme işlevi görür.

Hat olarak belli belirsiz ortaya çıkabilecek bir çok şeyi çizgi olarak sayabiliriz. Gözler zihinsel olarak çizgileri ve gittikleri yeri takip ederler.

Çizgiler gelişigüzel olabileceği gibi bir kurala göre de dizilebilirler. Bir şeritte çizgi olabileceği gibi cisimlerin kontur hatları da çizgi olarak isimlendirilebilirler.

DOKU

Bir nesnenin yüzeyinin kalitesi olarak düşünülebilir. Doğada her şey bir doku elemanıyla yüklüdür. Sürülü tarlalar, kumsal, kalabalık insan grupları, evler, çatılar, dalgalar gibi. Doku etkisi anlık da olabilir. Örneğin su yüzeyi, rüzgârın esintisi ve suda oluşan küçük hareketler. Doku, ışığın konu üzerine uygun bir eğimle ulaşması halinde değer kazanan, fotoğrafta vurgulayıcı bir estetik araç olarak kullanılan görsel öğedir.

Doku yüzey biçimine verilen isimdir. Fotoğrafta doku da objenin yüzey biçiminin fotoğraflanmasıdır.

Doku fotoğraflarında derinlik hissiyatı oluşabileceği gibi ritim duygusu da oluşabilmektedir. Doku ile ayrıntılara odaklanılabilinir. Fotoğrafta dokunun belirgin olması o fotoğrafı tercih edilebilir ve canlı kılar.

Doku fotoğrafları çok alternatiflidir. Geniş açılı objektiflerden makro objektiflere kadar birçok farklı türde objektifle farklı doku fotoğrafları çekmek mümkündür. Doku fotoğraflarında alan derinliği çok önemlidir. Çekilen fotoğrafın her yerinin net çıkması hedeflenir. Dolayısı ile kısık diyafram ve geniş açı ile fotoğraflama en uygun yöntemdir. Böylece sığ olmayan geniş alan derinliği elde edilebilecek ve dokunun tamamı fotoğraflanabilecektir. Doku fotoğraflarında dikkat edilmesi gereken önemli bi konu da obje ile fotoğraf makinesinin açısıdır.

Makro fotoğraflar çok yakından çekildikleri için nesnelerin dokularını belirgin şekilde ortaya koyarlar. Doku-desen fotoğrafçılığı için makro çekimlerinin yeri ayrıdır. Lâkin makro fotoğraflarda doku fotoğrafı için önemli kriterlerden biri olan alan derinliğinin yüksek olması çok zor olduğundan dikkat edilmesi gereklidir.

RENK

Renkler ışık sayesinde oluşurlar ve insanda çeşitli duygular uyandırırlar. Gözümüz 10 milyon rengi algılamaktadır. Sıcak renkler uyarıcı, soğuk renkler gevşetici ve dinlendirici etki bırakırlar.

Tüm dalga boyları birden aynı anda gözümüze ulaşırsa bunu beyaz; hiç ışık ulaşmazsa siyah olarak algılarız. İki ana rengin karışımıyla ortaya çıkan ara renk, karışıma katılmayan üçüncü ana rengin tamamlayıcısı olur. Kırmızı için yeşil, mavi için turuncu, sarı içinse mor tamamlayıcı renk işlevini görür. Aynı zamanda birbirlerine karşıt olan renkler birlikte kullanildiklarinda da denge oluştururlar.

Görsel materyallerde önemli bir unsur olan rengin etkililiği bilinçli kullanılmasına bağlıdır. Yanlış tema ve renk tercihleri fotoğrafın kullanımını olumsuz yönde etkileyebilmektedir.

• Özel bir tercihiniz yoksa iki güçlü rengi aynı oranda kullanmayın.
• Rengin psikolojik etkilerini göz önünde bulundurun.
• Tamamlayıcı renkleri kullanmaya özen gösterin.
• Günün hangi saatinde, yılın hangi mevsiminde ne tur renkler ortaya çıktığını gözlemleyin.
• Zıt renkleri de deneyin.
• Doğru renk için doğru ışığı beklemekten çekinmeyin.

Sıcak renkler konuyu ön plana çıkarırken soğuk renkler uzaklaştırır. Renkleri kullanarak verilmek istenen mesajın etkisini artırabilir ya da azaltabiliriz.

Kırmızı: En uzun dalga boyuna sahip olan renktir, özellikle koyu bir arka plan ile birlikte kullanıldığında öyle şiddetlidir ki bir görüntüde yer alan küçücük kırmızı leke bile görüntünün her yerini etkiler.

Mavi: Dinlendiriciliği ve edilgenliği anlatır. Koyu tonlarda ya da yoğun kullanıldığında moral bozan, açık tonlarda ya da beyazla kullanıldığında yatıştırıcı, güven verici etki yaratır.

Yeşil: Sessizliği anlatır. Güven veren bir renktir. Yeşil yaratıcılığı körükler.

KONTRAST

Fotoğrafta kontrastı oluşturan temel öğe aslında uyumsuzluktur. Uyumsuzluğu oluşturan asıl öğeler de zıtlıklardir. Böylelikle kontrast doğar. Fotoğrafta zıtlık elde etmek için kullanılabilecek en uygun yöntemlerden biri arka plan ile ana objenin kontrastını kullanmak olur.

Kontrast : Birbirine zıt, birbirini belirginleştiren öğeler arasındaki ilişkidir.

RİTİM

Fotoğrafta ritim, tekrar eden görüntülerden oluşur.

Ritim hayatımızın birçok alanında vardır. Müzikten heykele, matematikten sinemaya pek çok alanda ve sanatta ritmi gözlemlemek mümkündür. Fotoğrafta ritmi kullanmanın sebebi de güçlü etkisidir. Tek başına bir objenin etkisiyle, ardışık sıralanmış benzer objelerin etkisi bir değildir.

Fotoğrafta ritim iki türlü kullanılabilir. Birincisi doğrusal ritim ikincisi ise yüzeysel ritimdir. Doğrusal ritimde yatay-dikey farketmeksizin bir doğru boyunca yinelenen nesneler kullanılır. Aynı zamanda S ve V şeklinde gerçekleşen ritimleri de bu sınıfa dahil edebiliriz. Perspektif etkisi güçlüdür. Yüzeysel ritimde ise doğru yerine bir yüzey üzerinde tekrarlanma vardır. Yüzeyden bahsettiğimiz için perspektif yoktur, aranmaz da.

Kaç nesne ile ritim oluşturulabileceğinin sonu açıktır ama en azından elimizde tekrar eden en az 3 obje olmalıdır.

Fotoğrafta ritim önemli bir etki yaratabildiği gibi ritmin bozulması da aynı şekilde etkili olabilir. Fotoğrafta ritmin bozulması dikkatin hızla bozulan noktaya odaklanmasını sağlar.

Kompozisyon Öğeleri # 1 yazısı ilk önce Kutup Ayıları Fotoğraf Grubu KAFOG üzerinde ortaya çıktı.

YER ÇEKİMİ

Duvara ya da panoya asılı duran bir fotoğrafta eğri duran binalar, ağaçlar ya da herhangi bir şey insanı rahatsız etmektedir. Bu durumda hemen fotoğrafın duruş şekli değiştirilerek bu görüntü bozukluklarının giderilmesine çalışılır.

Elimize bir fotoğraf aldığımızda bu fotoğraftaki öğelerin öncelikle yer çekimine göre doğru duracakları bir şekle dönüştürdükten sonra fotoğrafın içeriği ile ilgilenmeye başlarız.

Bu tür düzenlemeler insanın doğasında var olan yer çekimi kuralının bir sonucudur.

Eğik duran ağaçlar ya da varlıklar bir felaketin sonucu ya da habercisi olarak insan zihninde yer almaktadır.

O halde ağırlığı olan her varlığın yerçekimi kuralına göre bir duruş şeklinin olması gerekir.

Fotoğraf da doğadaki olayları estetik kaygıyı göz önünde tutarak yeniden yorumlama olduğuna göre yer çekim kanununa göre bu düzenlemelerin yapılması gerekmektedir. Fotoğraf karesi içerisinde ağaçların eğik durması ya da bir insanın öne arkaya doğru eğik olması rüzgârın veya hareketin ifadesi için kullanılabilir.

Fakat bir binanın eğik olarak ya da bir ufuk çizgisinin eğik olarak fotoğraflanmasının hiçbir izahı olamaz. Objektif halde bizler de fotoğraflarımızı çekerken makinemizi yere (bulunduğumuz konuma göre değil) paralel tutarak bu çok basit fakat anlamlı kurala uymuş oluruz.

FOTOĞRAFTA DEVAMLILIK VE YÖN

Dünyada Araplar dışındaki bütün insanlar soldan sağa doğru okuyup yazarlar. Doğumundan ölüme kadar soldan sağa doğru bir yön izledikleri için bu da insanlarda bir yön ve hareket duygusuna yol açar. Okuyup yazma dışında bütün görsel etkileşimleri de bu yönde yönde yapar.

İzleyicinin gözü, fotoğraf üzerinde bir çizgi ya da kıvrım boyunca hareket eder. Göz bir unsurdan diğerine doğru kesintisiz geçişler yapabiliyorsa, devamlılık sağlanmış demektir.

Kişi, izleyicinin ilgisini konuya yönelterek, onu fotoğrafların labirentlerinde dolaştıracak görsel devamlılığı yaratmak zorundadır. Devamlılığı sağlamada aşağıdaki yöntemlerden yararlanılabilir.

• Görsel unsurlar gözün normal hareketlerine uyucak bir yönde yerleştirilmelidir.
• Algılama yönü, izleyicinin dikkatini dağıtmayacak biçimde düzenlenmelidir.

Göz alışkanlık gereği, soldan sağa ve yukarıdan aşağıya doğru bir yön izler. Gözün yatay hareketleri ise dikey hareketlerine göre daha kıvrak ve hızlıdır.

Ayrıca göz; büyükten küçüğe, koyu tondan açık tona, renkliden renksize, alışılmış olandan alışılmamış olana doğru bir algılama sırası izler.

FOTOĞRAFTA IŞIK

Fotoğraflanan bir konunun belirginleştirilmesinde en etkili araç ışıktır. Konuda vurgulanmak istenen noktaların diğer bölgelere göre daha aydınlık olması ya da istenmeyen görüntüleri fotoğraf karesinin dışına taşımak için bu bölgelerin çok aydınlık ya da karanlık olmaları fotoğrafta konunun belirginliğini artırır.

Görme ışıkla başlar. Işık görsel nesnelerin bize yansımasını, dolayısıyla görmemizi sağlar. Fotoğrafı etkileyen en önemli öğe de ışıktır. Işık enerjisi olmadan fotoğrafik görüntünün oluşması mümkün değildir. Aslında herhangi bir görüntünün oluşabilmesi için bir enerji türünün madde ile etkileşip oluşan bilgilerin bir yerlerde depolanması gerekir.

Fotoğraf yapmanın ilk adımı olan ışık, fotoğraftaki görselliğin nedenidir. Nasıl resim boya ile çiziliyorsa fotoğraf da ışıkla çizilir. Bir çekimde fotoğraf makinesinin ayarları ışığa göre yapılır. Çünkü fotoğrafın kaynağı ışıktır (Photo Yunanca ışık anlamına gelir). Bir ölçüde fotoğrafın başarısı ışığa bağlıdır; yani ışıklandırmayı doğru yapmak gerekir. Işığın en önemli işlevi fotoğrafın çekilmesini sağlamaktır. Işık fotoğrafın temel taşıdır. Bu nedenle ışığı iyi bilmek ve buna göre de iyi değerlendirmek gerekir.

Yani fotoğraf ışıkla başlar, ışıkla biter.

Önemli olan uygun ışığı seçebilmektir. Tıpkı uygun bir kompozisyonu seçmek gibi…

Ayrıca geliş açılarına ya da doğal nedenlere ( kar, yağmur, deniz kenarı, yüksek yerler ) göre ışığın durumu da değişir. Işık, salt fotoğrafın oluşumunda rol oynamaz aynı zamanda sanatsal bağlamda da belirleyici olur. Kullanılan ışık tarzı fotoğrafın estetik değerinde etkili olur.

Fotoğraf çekimine başlamadan önce; çekim yapılacak ortamın ışığı, çekim zamanı, mekânın özellikleri, ışık kaynakları ve konuyu aydınlatan ışığın özellikleri önceden bilinmelidir. Bu ışığa uygun araç gereçler ve ekipmanlar seçilmelidir. Güzel ve amacına uygun fotoğraf çekmenin temel kuralı fotoğrafı çekilecek konun ışığının doğru tanımlanması ve fotoğraf çekiminin ışık koşullarına göre yapılmasıdır.

• Fotoğraf çekimi yapılacak ortamın ışığı önceden araştırılmalıdır.
• Fotoğraf çekilecek zaman doğru planlanmalıdır. Fotoğraf çekimi, gece mi, gündüz mü; yoksa daha farklı bir zamanda mı yapılacak?
• Fotoğraf çekilecek mekânın özellikleri incelenmelidir. Mekân kapalı mı; yoksa açık bir alan mı?
• Fotoğraf çekilecek ortamın ışık kaynağı doğal ışık mı; yoksa yapay ışık mı olduğu belirlenmelidir.
• Fotoğrafı çekilecek konunun üzerine düşen ışığın özelliklerini tanımlanmalıdır. Konunun ışığının fotoğraf çekimi için yeterli olup olmadığı belirlenmelidir. Işık yeterli değil ise ışığın en uygun olduğu koşullar için planlama yapılmalıdır.
• Işık istenen özelliklere uygun ise fotoğraf çekimi için gerekli olacak araç gereçler belirlenir ve ışığa en uygun film seçilir.
• Fotoğraf çekimi için ışık açısından en uygun yer ve açı tespit edilmelidir.

Doğru fotoğraf çekimi yapabilmek için öncelikle ışık kaynaklarını, ışığın özelliklerini ve farklı ışıkların fotoğraf üzerindeki etkilerini kavramak ve ortamdaki ışığı doğru olarak tanımlamak gerekir.

FOTOĞRAFTA UYUM (AHENK)

Fotograf çerçevesindeki unsurların, büyüklüğü, biçimi, hareketi (doğrultu ve yön), ton değerleri ve renklerin gösterdiği benzerliktir ve bu anlatıma güç katar.

İki ya da daha çok öğenin birbirini hareket, biçim, renk ve ton değerleri bakımından desteklenmesi anlatıma güç katar.

Uyumla ritim arasında ne fark var diye bakarsak; ritimde birinci koşul öğelerin eşdeğer olmasıdır. Öğelerin birbirlerinin aynısı (büyüklük, renk, biçim vb yönlerden) olması gerekmektedir. Uyumda ise öğelerin benzerliği yeterlidir. Ritimde öğeler arası mesafe eşit ya da belli bir düzende olmalıdır. Uyumda ise öğelerin boyutu ve aralığı konusunda ritimdeki gibi eşitlik aranmaz. Sadece öğelerin uygunluğa, birbirine yakışan veya çağrıştıran öğelerin beraberliğine bakılır.

Ritim fotoğrafı

Uyum fotoğrafı

Uyumda benzer öğelerin yan yana kullanılması anlatımı güçlendirirken ritimde, benzer öğelerin belirli aralıklarla tekrarlanması anlatımı güçlendirmektedir.

Örneğin Kapadokya’nın tipik kıvrımlı arazisinde bir fotograf çeksek; belki hiçbir kıvrım diğerinin aynısı olmayacak ama benzer ve uyumlu olacaklardır. Kısacası yan yana bulunan birden çok öğenin tekil hallerine göre daha güçlü etki yapması halidir.

Bazen ritim ve uyum birlikte kullanılabilir. Hareket eden öğelerin aynı tarafa yönelmesi ya da duran nesnelerin aynı tarafa yönelişi, bir grup insanın aynı yöne bakmaları gibi, biçimsel bir ritim ile birlikte hareketteki uyumu sağlar.

Biçimsel uyum: Küçüklü büyüklü benzer biçimlerin arasında biçim uyumu söz konusudur. Yuvarlak biçimlerin yuvarlak biçimlerle gösterdiği uyumdur. Aynı şey köşeli ya da sivri biçimler arasında da söz konusudur. Mimari fotograflarda sıklıkla karşılaşılan bir uyumdur. Camilerdeki ana kubbenin etrafındaki küçük kubbeler buna en güzel örneklerden biridir. Aynı tür ağaçlardan oluşan bir koruda ya da bir ipe asılı çamaşırlar arasında da benzer bir uyum vardır.

Hareket uyumu: Fotograf içindeki hareketli öğelerin aynı hareketi ya da aynı yöne doğru hareketleri yapmasının sağlayacağı uyumdur. Dans gösterilerinde çekilecek fotograflarda bu uyumu görmek çok kolaydır.

Renk uyumu: Renklerin dizili olduğu spektrumdaki komşu renkler için kullanılır. Örneğin kırmızı ile turuncu, sarı ile yeşil arasındaki uyumdan söz edilir. Bilimsel terminolojide bunun adı “bağlantılı renkler”dir.

Renk uyumu olarak da renk çarkındaki komşu renkler arasındaki uyum anlatımı zenginleştirir.

Kompozisyon Öğeleri # 2 yazısı ilk önce Kutup Ayıları Fotoğraf Grubu KAFOG üzerinde ortaya çıktı.

FOTOĞRAFTA SİMETRİ

Simetri belirli bir eksene göre ölçü uygunluğu, bu eksenin iki bölgesinin yapı ve biçim benzerliği olarak tanımlanabilir.

Türk Dil Kurumunun sözlüğünde “İki veya daha çok şey arasında konum, biçim ve belirli bir eksene göre ölçü uygunluğu, bakışım” diye geçen simetri, aslen Fransızcadan gelmektedir.

Fotoğrafçılıkta da simetri çok sıklıkla kompozisyona estetik katmak için kullanılır. Genellikle yansıma yüzeyi olan doğal ortamlar tercih edilir. Örneğin göl yüzeyi, basit bir su birikintisi, buğulu sisli yansıma yaratabilecek yüzeylerde simetri uygulanır.

Simetrik Denge

Fotoğrafın ortasından yukarıdan aşağıya doğru hayali bir çizgi çizdiğimizi ve fotoğrafı ikiye katladığımızı düşünelim. Her iki alanda kalan ögelerin örtüşmesi durumunda simetrik bir denge sağlanmış olacaktır. Özellikle mimari fotograflarda sıklıkla karşılaştığımız bir denge türüdür. Çünkü simetri özellikle mimaride sıklıkla kullanılan bir kriterdir.

Bununla birlikte, saf simetrik denge, sıkıcı ve kısıtlı olabilir.

Fotoğrafta simetri kullanırken dikkat edilecek noktaların başında simetri ekseninin (simetrinin sağlandığı yüzey) fotoğraf karesinin orta bölgesi veya orta bölgesine çok yakın yerde kullanılmasıdır. Aksi takdirde fotoğrafta denge kayabilir, estetik bozulabilir. Aşağıdaki örneklerde göstermeye çalışalım:

Asimetri

Simetrinin olmaması ya da bozulmasıdır. Simetri hem fiziksel hem de soyut sistemlerin önemli bir özelliğidir ve kesin terimlerle veya daha estetik terimlerle gösterilebilir. Simetrinin yokluğu veya bozulması, beklenen veya istenen bir sistem için önemli sonuçlar doğurabilir.

 FOTOĞRAFTA HAREKET YÖNÜ- BAKIŞ BOŞLUĞU

Bakış boşluğunda, canlının baktığı yönde boşluk aranırken; hareket yönünde ise nesnenin hareket ettiği yönde boşluk hedeflenmelidir. Yani bu kuralımız, kadraj alırken bakılan ve hareket edilen yönlerde boşluk olması gerektiğini vurgular.

Ardından iz bırakarak yüzen bir ördeğin yüzme istikametinde, önünde boşluk olmaksızın fotoğraflanması fotoğrafta zihinsel karmaşaya yol açacaktır. Zihin hareketi devam ettirircesine algılar. Fakat kadrajda devam edebilecek boşluk olmazsa zihinsel denge bozulmuş olur. Benzer bir durum bakış boşluğu oluşturmak için de varsayılabilir. Farazi dikdörtgen şeklindeki bir kadrajın en solunda duran birinin sola bakıyor olması ne kadar abes, ne kadar estetikten uzak duracaktır.

Burada dikkat edilecek hususlardan birisi de bakış boşluğunun sadece canlı nesneler için değil de cansız objeler için de kullanılır olmasıdır. Cansız nesnelerin de hissedilir bir bakış boşluğu vardır. Örneğin bir bankın oturulur yüzeyini bakış yönü olarak kabul ederiz. Dolayısı ile fotoğrafta bir bank ile kompozisyon oluşturulacaksa bakış boşluğuna bırakacağımız pay bankın oturulacak yönüdür. Arka kısmına boşluk bırakmak ise gerçekten abesle iştigal olacaktır.

 FOTOĞRAFTA SADELİK

 Bir fotoğrafta, ana öğenin yanında birçok yan öğe yer alır. Fotoğraf makinesi, gördüğünü film veya dijital ortama aktardığından, ana konuyu destekleyen öğelerin dışında kalan öğelerin, fotoğraf karesinden çıkarılması gerekmektedir. Bu sisteme ayıklayıcı yöntem adı verilir.

Bir başka ifade ile vizörden görülen fakat fotoğraf karesinde olmasını istemediğimiz öğelerin temizlenmesi ya da konu içindeki ağırlığının azaltılması sistemi, ayıklama sistemidir. Fotoğrafçı ayıklama işlemini gerçekleştirebilmek için çekim noktasını değiştirilebildiği gibi, alan derinliğinin etkisini de kullanabilir.

Örneğin, bir portre çekiminde modelin arkasında ve önünde yer alan istenmeyen öğelerin, alan derinliği azaltılarak flu hale getirilmek suretiyle fotoğraf karesi içindeki önemi azaltılabilir. İstenmeyen öğelerin çerçeve dışında kalması, değişik bir çekim noktasının kullanılmasıyla sağlanabildiği gibi, farklı odak uzunluğuna sahip objektifler kullanılmak suretiyle de sağlanabilir.

Bazen fotoğrafını çekeceğimiz konu için gereksiz gördüğümüz öğe canlı bir varlık olabilir. Bu durumda onun oradan ayrılmasını beklemekten başka çare yoktur. Bazen saatlerce beklememiz gerekebilir. Uzun süre beklemek, konu üzerindeki ışığın durumunu ya da modelin ifade biçimini değiştirebilir. Sadeleştirme için kullanılacak yöntemlerden biri de perspektiften yararlanmaktır. Örneğin bir futbol maçında, stadyumda izleyicilerden seçtiğimiz konu, yüzlerce insandan biri olabilir. Bu durumda geniş açılı bir objektifle, konuya yaklaşarak, öndeki insanı (ana temayı teşkil eden) abartarak büyütüp, arkadaki insanların fotoğraf karesi içerisinde kaplayacakları alanın oranını küçültmek suretiyle, diğer insanların konu üzerindeki ağırlığı azaltılabilir. Bir başka yöntem ise, çekim noktasında değişiklik yapmak yani farklı bir çekim noktası kullanmaktır.

Fotoğrafı sadeleştirmek en az öğe ile en iyiyi anlatmaktır. Yoksa tek bir şeyin fotoğrafını çekmek, fotoğrafın sadeleştirilmesi anlamına gelmez. Örneğin, bir insanın yazı yazmasını anlatmak için bir kalem fotoğrafı çekmek, kişinin yazı yazdığını anlatmak için yeterli değildir.

FOTOĞRAFTA PERSPEKTİF

Fotoğrafta perspektif, nesnelerin birbirleriyle olan mesafelerini, boyutlarını ve aralarındaki ilişkiyi anlatan oran ve ölçüdür.

Fotoğraflanan konuda istenilen bölgelerin daha belirgin olarak vurgulaması için izlenen yollardan biri de perspektif etkisidir. Cisimlere belli bir noktadan bakıldığında görülen, bulunulan noktadan görünen konunun görsel gerçeğidir. İnsan beyni objeleri bir zaman anında değil, bir zaman sürecinde algıladığından perspektif bozulmalarını zihinde düzelterek algılar. Örneğin tren raylarına baktığımızda bu rayların belli bir mesafeden sonra birbirine birleşiyormuş gibi görülmelerine rağmen hiç kimse bu rayların birleştiğini düşünmez.

Fotoğraf ise bir anın bir noktadan tespiti olduğundan aynı noktadan rayların fotoğrafı çekildiğinde, fotoğraf kâğıdında bu birleşme etkisi yok edilemez. Perspektif etkisinden yararlanarak bazı öğelerin vurgulanması sağlanabilir. 10-12 katlı iki binanın arasına girerek yerden gökyüzüne doğru çekilen bir fotoğrafta binalar gökyüzünde birleşiyormuş etkisi yaratılabilir. Bazen geniş açılı bir objektif kullanılarak perspektif etkisi artırılır, bazen tele objektif kullanılarak nesneler arasında, uzaklıklarına bağlı olarak ortaya çıkacak olan büyüklük etkileri azaltılabilir.

Nesnelerin 3 boyutlu görünümünü 2 boyuta indirgeyerek, üç boyutlu olarak göstermeye yarayan bir iz düşüm tekniğidir. Perspektif, cisimlerin gözümüze olan uzaklığını, yakınlığını, göz hizamızın aşağısında ve yukarısında oluşunu ifade eder. Perspektifte kural olarak, gözümüze yakın olan nesneler uzaktakilere göre daha büyüktür.

Mesela, bize yakın olan bir ağacın uzakta olan bir binadan daha büyük göründüğünü hepimiz biliriz. Oysa ki bina ağaçtan daha büyüktür. Bu yüzden bir ağacı bina kadar büyük gördüğümüzde beynimiz bunu mantıklı algılayamaz ve bize o binanın uzakta olduğunu söyler.

Farklı görüntüler yaratmak istediğimizde yani nesnelerin gerçeğe daha yakın ya da gerçeğinden daha uzakta görünmesini istediğimiz zamanlarda bu yöntemi kullanırız. Bir köpeği küçük göstermek istediğimizde konudan uzaklaşırken, büyük göstermek istediğimizde yakınlaşırız. Gerçek boyut elde etmek istediğimiz görüntü arasındaki fark ne kadar çoksa o kadar alana ihtiyacımız olacaktır.

Aslında bir fotoğrafçı fotoğrafını farklı açılardan ve mesafelerden çekerse nesnenin gerçekte olduğundan daha farklı ya da gerçeği gibi olduğu algısını rahatlıkla bizlere sunabilir.

Fotoğraf makinesinde derinlik hissi yoktur. Bunu sağlayan fotoğrafçı olacaktır. Kompozisyonu kurarken neyi nasıl çektiği, nasıl bir denge kurduğu önemlidir. Nesneler arasındaki mesafeleri kullanarak ilüzyonik görüntüler oluşturabileceği gibi, gerçek görüntüler de yakalayabilir.

Çekim yaparken fotoğraf makineniz zaten bir perspektif oluşturacaktır. Fakat perspektif ilkeleri başarılı biçimde kullanıldığında, fotoğrafta yer alan nesnelerin biçimini ve konumunu iyi bir biçimde aktarabilirseniz, fotoğrafa derinlik, mesafe ve hacim hissini verebilirsiniz.

Bunun için farklı odak uzaklıklarına sahip lensler, farklı açılardan yapılan çekimler fotoğrafınızın etkisini artıracaktır. İnsanlar genelde göz hizasından fotoğraf çekmeye alışkınlardır. Eğer farklı açılar ararsanız fotoğrafınız bambaşka tatlarda olacaktır. Zaten günlük yaşantınızda ‘başka perspektiften bakmak’ gibi terimleri sıklıkla duyuyorsunuzdur. Ne kadar farklı açılardan fotoğraf çekerseniz fotoğraf karenizdeki objelerin boyutu ve fotoğrafınızın derinlik hissi değişecektir.

Objeler fotoğraf makinesinden uzaklaştıkça daha az dikkat çekerler. Çünkü hava faktörü vardır. Çünkü havanın ışığı, fotoğraf makinesine geçerken konuyu etkiler. Hava ışığı kırar ve yönünü değiştirir. Bu da çekeceğimiz fotoğrafın kontrastının azalmasına ve görüntünün bulanıklaşmasına sebep olur. Eğer manzara fotoğrafı çekiyorsanız bu durum öğleden sonraları daha belli olur. Gündoğumu saatlerinde bu etkiyi daha az hissedersiniz.

Çoğu zaman derinlik, mesafe gibi konuları fotoğrafa aktarmak zor olabilir. Fotoğrafta perspektifi değiştirmenin en etkili yolu bakış açısının değiştirilmesidir.

İnsanlar genelde göz hizasında fotoğraf çekme eğilimi gösterirler. Yere eğilir, yukarı çıkar veya sağa ve sola hareket edersek o zaman perspektifimizi değiştirebiliriz.

İlk gördüğümüz şeyi hemen fotoğraflamak yerine biraz daha zahmete girip, farklı yerlerde farklı ölçülerde, açı ve kadraj aramamız gerekir. Aksi taktirde hep aynı, benzer, sıradan fotoğraflar üretmiş oluruz. Perpektifle oynayarak bambaşka duygularda fotoğraflar çekilebilir Geniş açılı lensleri kullanarak şahane fotoğraflar üretebilirsiniz. Hatta bu lenslerle oranlarla oynarak farklı tatlarda portreler üretmeniz de mümkündür. Farklı tasarlanan yapıların, sert gölgelerin, farklı formların peşine düşerek, nesnelerin arasındaki etkileşimleri takip ederek de değişik kareler üretebilirsiniz.

Farklı mesafelerden nesneler arasında nasıl ilişkiler olduğunu, birbirlerinden nasıl etkilendiklerini görmeliyiz. Bakış açımızı, yönümüzü değiştirmemiz gerekir. Tüm bunların temelinde ise hayata olan bakış açımız yatmaktadır. Fotoğrafı fotoğraf yapan temel unsurların dışında, aslında bizim hayatı nasıl algıladığımız da önemlidir. Okuduğumuz kitaplar, dinlediğimiz şarkılar, gördüğümüz şehirler, hayatımıza giren insanlar, mutluluklarımız, acılarımız, bunların hepsi fotoğrafın tadını oluşturacaktır. Hayata bakış açımız hiç kuşkusuz fotoğrafımıza da yansıyacaktır.

Bakış açımız değişirse her şey değişir, hayatımız da değişir, fotoğrafımız da değişir…

Kompozisyon Öğeleri # 3 yazısı ilk önce Kutup Ayıları Fotoğraf Grubu KAFOG üzerinde ortaya çıktı.

—————————————————-

YAZI VE FOTOĞRAFLAR:  

Prof.Dr. Savaş ŞENER – EFIAP

—————————————————-

Makro: Yunanca: Modern Yunanca: μακρος, makros

“Büyük” veya “uzun” anlamında Yunanca kökenli kelime.

Makro kavramı doğadaki küçük objelerin 1x ya da üstü yakınlaştırma oranıyla, fotoğraf makinesinin algılayıcısının boyutunu doldurarak fotoğrafının çekilmesi olayına verilen isimdir. Yani küçük nesnelerin birer büyük nesneymiş gibi tüm ayrıntılarıyla, büyük boyutta fotoğrafını çekmek anlamına gelir.

Her fotoğraf makinesiyle makro çekimi yapılamaz. Makro çekimler için özel makro objektifleri bulunmaktadır. Profesyonel makinalar ile bu tür objektifler kullanılarak makro çekimler yapılabilir.

Makro objektifler sayesinde küçük bir böceğin bile fotoğrafını ayrıntıları belli olacak derecede ve büyük boyutta çekebilirsiniz.

Makro Fotoğraf Nedir?

Makro fotoğrafçılık, hep bilindiğinin aksine sadece çiçek, böcek ve kelebek fotoğraflarından ibaret doğa fotoğrafları değildir ve bizlere günlük hayatta rastladığımız ama çoğu zaman dikkatimizi bile çekmeyen ve görmeye pek alışık olmadığımız detaylardan oluşan çok farklı bir dünyanın kapısını açar. Makro fotoğraflar sayesinde etrafımızdaki tüm detayları bütün zenginlikleriyle, bütün renkleriyle ve sıra dışı halleriyle görebiliriz.

Makro, daha geniş anlamı ile “doğa fotoğrafçılığı” günümüzde artık “belgesel fotoğrafçılık” kategorisi ile de tanımlanabilir. Çünkü artık doğal çevre habitatımız teknoloji ve kentleşme hızıyla paralel olarak hızla yok olmakta. Bir doğal bölgede çektiğimiz bir canlıyı (fauna ve flora) artık bir sonraki sezonda bulamamaktayız. Yerine ya yeni bir yerleşim alanı açılmış, ya da antropolojik yollarla (insan eli ile) yok edilmiş, su kaynağı, kurutulmuş, çöp dökülmüş, atık bırakılmış, tarıma açılmış ve tarım ilaçları ile zehirlenmiş, en azından piknikçiler tarafından tahrip edilmiştir. Bu açıdan çektiğiniz canlı fotoğrafı büyük bir olasılıkla artık bir belgedir. Tıpkı semerci fotoğrafı gibi. Yarın artık çekilecek o canlı yoktur.

Temel Kuralları

Makro fotoğraflar özellikle fotoğraf çekmeye yeni başlayanları en çok heyecanlandıran ve çekmek istediği türde fotoğraflardır. Ancak, makro fotoğraf çekeceklerin de diğer tüm fotoğraf türleri gibi öncelikle iyi bir temel fotoğraf bilgisine sahip olması gerekir.

Hatta makro fotoğraf çekiminde yapılacak en küçük teknik veya kompozisyon hatası diğer alanlardaki fotoğraflardan çok daha fazla göze batar. Bu nedenle makro çekecek arkadaşların temel teknik bilgilere (diyafram, enstantane, ISO, net alan derinliği, ışık ölçümü ve pozlama gibi) ve kompozisyon kurallarına (ilgi merkezi, altın oran, estetik, renk, detay, doku ve grafik konuları gibi) çok daha vakıf olması gerekir.

Makro fotoğraf çekmek için her zaman doğaya çıkmak zorunlu değildir. Kış aylarında ya da çok sıcak ve kurak yaz aylarında doğada makro çekmek ot ve çiçeklerin kuruması nedeniyle özellikle kelebek çekimi için uygun değildir. Bu dönemlerde özellikle ev ortamında duman, damla ve farklı doku-detay fotoğrafları da aynı ekipmanlarla çekilebilir.

Nasıl bir makine?

Makro fotoğraf çekmek için yeni başlayacak arkadaşların makro lensin yanında, pahalı gövde almaları zorunlu olmasa da, seri çekebilen ve ISO başarısı iyi bir gövdeye de ihtiyacı olacaktır. Bunun yanında, düşük enstantanede net fotoğraf çekmek için monopod veya tripod, ring flaş gibi ekipmanlar da gerekebilir. Ancak monopod ve tripodların kullanımı özellikle kelebek gibi hareketli modellerin çekiminde oldukça zordur ve pratik değildir.

Nasıl bir lens ?

Makro çekim kısaca, çekilmek istenilen objeleri 1:1 ya da daha üstünde bir büyütme oranıyla fotoğraflama işlemidir. 1:1 çekim yapıldığı zaman, çekimini yaptığınız objeler makinenizin sensörü üzerine gerçek boyutları ile düşerler. Bu amaçla kullanılan makro lensleri diğer lenslerden ayıran bir diğer önemli özellik de çok yakından netleme yapabilmeleridir. Bu, modele çok yakın olabilmenize ve detaylı çekim yapmanıza olanak sağlar.

Piyasada birçok farklı odak uzaklığına sahip makro lens bulunmaktadır. Doğadaki canlılar oldukça hassaslar ve en küçük hareket ile ürktükleri için çekimlerde modele çok yaklaşmak gerektiğinden doğa çekimlerinde 90 mm odak uzunluğunun altındaki lensler tavsiye edilmez. Bu lensler daha çok stüdyo ortamındaki detay çekimlerinde kullanılır. Doğada makro çekim yapmayı düşünen arkadaşlar 70-200 mm arası odak uzunluğu olan (özellik primer) makro lensleri rahatça kullanabilirler. Piyasada en çok kullanılan primer makro lensler: Nikkor 105 mm, Canon 100 mm, Tamron 90 mm, Sony 90 mm ve 100 mm, Sigma 105 mm ve 150 mm ve diğerleri…

Ancak makro lensler diyaframları çok açılabildiği, hızlı ve sessiz netleme teknolojileri içerdiği, üretimlerinde yüksek kalitede optik malzeme kullanıldığı için pahalı lenslerdir. Bu lenslere alternatif olarak her ne kadar close-up filtre ve lensler, uzatma tüpleri ve halkaları, körükler, objektifi ters bağlayan aparatlar gibi daha ucuz çözümler mevcut olsa da, bu yöntemler ile elde edeceğiniz fotoğrafların kalitesi beklentilerinizi karşılamayabilir.

Makro objektifi bulunan markalar

• Canon
• Fujifilm
• Sigma
• Tamron
• Tokina
• Nikon

Makro objektifi fiyatları

Makro objektiflerinin 850 TL ile 5000 TL arasında fiyatları bulunan çeşitleri bulunmaktadır. Makro objektiflerin odak uzunluğu, görüş açısı vb. gibi özellikleri makro objektiflerin fiyatlarını belirleyen etmenlerden biridir.

Makro Çekim İçin Tavsiyeler:

Nerede Çekilir?

Bu yazıda okurları teorik bilgilere boğup sıkmak yerine, daha çok kişisel deneyimler ve pratik çözüm teknikleri aktarılmaya çalışılmıştır.

Makro fotoğrafçılığı diğer fotoğraf dallarının belki de en zor ve yorucu olanıdır. Doğada canlılar, genellikle su kenarları ya da poleni bol çiçeklerin çevresinde bulunurlar. Çekim süresince saatlerce arazilerde dolaşmak gerekir. Ancak bu, makronun en keyifli anıdır. Çünkü fotoğrafçı bu esnada doğa ile baş başa kalıp, günlük sorunlarından kısa bir süre de olsa kurtulma olanağı bulabilir.

Ancak makro çekime tek başına çıkmak, zehirli hayvanlar tarafından ısırılma yada sokulma, düşme ve yaralanma tehlikeleri nedeniyle sakıncalıdır. Çok kalabalık ekiple çıkmak da hayvanları ürküteceği için tavsiye edilmeyen bir durumdur. En ideali iki yada en fazla dört kafa dengi arkadaşınızla çıkmanızdır.

Ne giyilir?

Doğada çekim sırasında ısırılma ve sokulmalara veya diken batmasına karşı arazi turlarınızda mutlaka kol ve bacaklarınızı koruyacak uygun pantolon ve ayakkabı kullanılmalıdır. Makro çekimler çoğu zaman yerde yatarak yapıldığı için dizlik kullanmak da oldukça faydalı olacaktır. Güneşe karşı da şapka bulundurmak kesinlikle eksik edilmemelidir.

Asla unutmamamız gereken önemli bir husus da; bir makro fotoğraf çekmek için kesinlikle ama kesinlikle doğal hayata zarar verilmemelidir. Hayvanlar sırf fotoğraf çekmek için öldürmemeli ya da kısa süre de olsa alıkonmamalıdır. Onların da birer canlı olduklarını unutmadan fotoğraflama işlemi yapılmalıdır.

Ne zaman çekilmeli?

Makro çekimler için de en iyi olan aydınlatma gün ışığıdır. Bu yüzden açık havada güneşli günlerde çekim yapmanız tavsiye edilir. Doğada çekim için en uygun saatler (altın saatler) yazın sabah çok erken (saat 5-7 gibi) vakitler, ya da akşam güneş batmadan 1 saat önceki süredir. Ayrıca sabahın erken saatlerinde modelinizin üzerindeki çiğ ve beraberinde yeni doğan gün ışığının güzel tonu makro çekim için çok uygundur. Öğle vakti sıcaklarında kelebekler çok enerjik olacağından iyi kompozisyonlu ve net kelebek fotoğrafı elde etmek çok zordur. Kışın ise güneşin durumu müsait ise ve hava durumu izin verdiği sürece tüm gün fotoğraf çekilebilir.

Makine Ayarları?

Makro çekimlerde diyafram kontrolüçok önemlidir. Makro fotoğraf çekerken sadece objemizin mi, yoksa obje ile birlikte arka plan detaylarının da mı net olacağına yani net alan derinliğine karar vermeliyiz. Bu sizin oluşturacağınız kompozisyon ile ilgili bir karardır. Makro fotoğraflarımızda objenin tamamını net çekmek ve diğer dikkat dağıtıcı otlar ve nesnelerden belirli oranda izole etmek (soyutlamak) asıldır. Konunun arka planının ilgiyi dağıtacak ölçüde karmaşık olmaması gerekir. Bu amaçla net alan derinliği kontrolü çok önemlidir. Konuya olan mesafe çok az olduğu için alan derinliği zaten çok sınırlıdır olacağı için en ufak bir iki milimetrelik hata bile modelinizin tamamının veya bir kısmının flu çıkmasına sebep olacaktır. Makro çekimlerde faunanın gözleri ve kafasının öncelikle net olması tercih edilir. Bu nedenle çekim yapmayı düşündüğünüz objelerin öncelikle göz ve kafa gölgelerine netleme yapmanız gerekir.

Diyafram?

Bunu da doğru diyafram değerini ayarlayarak sağlayabilirsiniz. Bu nedenle makro çekerken makinemizin çekim modunun (birkaç istisna dışında, örneğin uçan bir modeli çekerken) genellikle diyafram öncelikli (A) olmasını öneririm. O zaman siz diyafram ayarını değiştirdiğinizde makineniz otomatik olarak uygun enstantaneyi belirleyecektir. Diyaframı göz bebeği, enstantaneyi ise göz kapağının açılıp kapanması olarak düşünebilirsiniz.

Çekeceğimiz hedef objenin büyüklüğüne göre f/4 -11 arasında diyafram değerleri kullanılır. Açık diyaframlar (f/4 gibi) alan derinliğini azaltarak ve objenin net arka planın blur-bulanık çıkmasını; kısık diyafram açıklığında ise (f/11 gibi) alan derinliğini arttırarak objenin ve arka plan detaylarının birlikte net çıkmasını sağlar. Eğer obje küçük ise ya da kelebek gibi yatay duran bir modeli kanat altı gibi düzlemsel bir objeyi çekecek iseniz diyaframımızı açmak suretiyle hem net alan derinliğini düşürüp kelebeği diğer nesnelerden izole edebilirsiniz, hem de lensimizden girecek ışık miktarını artırıp yüksek enstantane ile daha net fotoğraf çekebilme fırsatını elde edebilirsiniz. Ancak eğer modeliniz çok küçükse ve doku detaylarını çekmek istiyorsanız, modele çok yaklaşmanız gerekecek ve netleme mesafesi azalacaktır. Bu durumda net alan derinliği çok daralacağı için, bu tür çekimlerde diyaframı çok açmamanız önerilir. Aksi takdirde modeliniz küçük bile olsa onu tüm detayları ile tamamını net almanız zorlaşır.

Eğer model objeniz iri veya hacimli ise (mantar, kurbağa veya bukalemun gibi) tamamını net alabilmek için net alan derinliğini artırmak için diyaframı kısmanız (f/9 gibi) gerekir. Bu değer ile objemizi tamamını net olarak çekme şansını yakalayabiliriz.

Enstantane ve Pozlama?

Ancak kısık diyaframla net alan derinliği artacağı için ve çekmeyi hedeflemediğimiz diğer arka plan detaylar da net çıkacağı için asıl modelimizi soyutlamada güçlük çekebiliriz. Bunu sorunu aşmanın etkili bir yolu hedef modelinizin etrafını temizlemek olabilir. Ancak bu işlem kelebek gibi kolay ürkebilecek faunaların kaçmasına neden olabilir. Bir diğer yöntem; modelinize dik açıda olacak şekilde yere yatarak fotoğraf çekmek. Böylece objenin arkasını boşluğa getirip sade bir fon elde edebilirsiniz. Yatış açınız seçilirken objenin arkasının sade olmasına, etraf hakim rengin modelin rengi ile kontrast oluşturmasına, kadraj içinde dikkat dağıtacak parlak nesnelerin olmamasına ve modelinizin arka plan detayları ile uyum içinde iyi bir kompozisyon oluşturmasına dikkat edilmelidir. Ancak çekimleriniz sırasında objelerin üstüne kendi gölgenizin düşürülmemesine dikkat etmelisiniz.

Bunun yanında kısık diyafram ayarı ile lens-sensor’e düşecek ışık miktarı da azalacağı için enstantane hızı da uzayacaktır. Bu durumda modeller az veya çok hareketli olduklarından elde çektiğimiz fotoğrafta netlik sorunu olabilir. Pratik bir kural olarak lensinizin odak değeri kadar (90 mm ise en az 1/90 sn veya 150 mm için 1/150 sn) minimum enstantane hızı size net fotoğraf çekmeniz için yeterli olacaktır.

Bu hızı yakalamada ışık ölçümünün alındığı yer de önemli bir faktördür. Öncelikle ışık ölçüm modunu makro çekimlerinde noktasal (spot) olçüm olarak almanızı öneririm. Böylece ışığın verimli kullanımı ve uygun pozlama için çok daha geniş bir manevra alanına sahip olursunuz. Fotoğrafta da görüleceği üzere ilk karede netleme noktası daha koyu yere, ikincisinde ise daha açık yere denk getirilerek ışık ölçümü yapılmıştır. Sonuçta aynı çekim şartları altında ilk çekimde 1/30 sn gibi 90 mm için oldukça uzun bir enstantane ve netsiz bir fotoğraf elde edilirken, ikinci çekimde ise 1/125 sn gibi aynı odak uzaklığı için kabul edilebilir bir hızda enstantane ve daha net bir çekim ve pozlama elde edilmiştir.

Bir üçüncü teknik müdahale de ev ayarı dediğimiz pozlama telafisi. Makinelerinizin ev (exposure value) ayarını eksi (-) değere getirdiğiniz zaman sensöre “az ışık ile yetin ve bana az pozlanmış fotoğraf ver” komutunu vermiş olursunuz. Eğer diyafram öncelikli çekim yapıyorsanız makine bu komutu alınca aynı diyafram değeri altında daha az pozlanmış fotoğraf çekmek için enstantaneyi kısaltacaktır. Örnek olarak 1/250 sn sürede çekeceği fotoğrafı daha koyu (az pozlanmış) fotoğraf vermek için örneğin 1/500 sn süresine kısaltacaktır. Eğer doğada ışıklı gündüz vakitlerinde uçan bir arı fotoğrafı çekmeyi niyetlendiyseniz, zaten düşük ISO ve açık diyafram tercihleriniz ile oldukça açık (çok pozlanmış) ve yer yer patlamış bir fotoğraf elde edecektiniz. İşte bu müdahale ile artık hem bu aşırı pozlanmayı engelleyip patlayan fotoğraftan kurtulacaksınız, hem de daha kısa enstantane ile daha net fotoğraf elde edebileceksiniz.

Yalnız bu tür çekimlerde dikkat etmemiz gereken bir husus var. Modelin hareketini yeterince ve tadında kararında mı vereceğiz, yoksa tüm hareketi dondurup detayları mı ön olana çıkaracağız. Bunun tek bir cevabı yok sanırım. Duruma göre değişir. Bazen harekettir fotoğrafı alıp götüren (Foto1: 90 mm, nokta ölçüm, diyafram öncelikli çekim, f:7.1, ISO 100, 1/800 sn ev: -1 adım); bazen de detaylar (Foto2: 90 mm, nokta ölçüm, diyafram öncelikli çekim, f:7.1, ISO 1600, 1/8000 sn ev: -1 adım).

90 mm, f:7.1, ISO 1600, 1/8000 sn ev: -1 adım

Makro fotoğrafları izlerken arka planı (fonu) siyah olan örneklere rastlarsınız. Bu tür fotoğraflar her model için uygun olmasa da çoğu zaman ışığın ön plana çıkarılması ve arkada olan dikkat dağıtıcı nesnelerin yok edilmesi için iyi bir yöntemdir. Böyle bir fotoğraf çekim sırasında doğru uygulamalar ile elde edilebilir. Bu tür fotoğraflar ters ışık (objektifin belirli bir açı ile ışık kaynağına doğru yönlendirilmesi) koşullarında kolaylıkla elde edilir. Makinenizin diyaframının kısılması (f/11 gibi) ve arka planın gölge gibi koyu renkli bölgelerden seçilmesi fotoğrafınızda fonun siyah çıkmasına neden olacaktır. Burada dikkat edilmesi gereken diğer bir unsur da modelinizin yeteri kadar ışık almasıdır.

Makro Fotoğrafçılık yazısı ilk önce Kutup Ayıları Fotoğraf Grubu KAFOG üzerinde ortaya çıktı.

Bu yazıda sizlere pan tekniğiyle ilgili teorik bilgileri vermeye çalışacağım ama unutmayalım ki özellikle pan çekimde uygulama olmadan öğrenmemiz mümkün değildir. Çünkü pan çekimi bir kez deklanşöre basarak başarmamız neredeyse imkansızdır. Bir kaç uygulama sonucunda istediğimiz kareyi yakalamamız mümkünolacaktır.

Şimdi sizlere ana başlıklarıyla,

• Pan nedir?
• Pan çekim neden yapılır?
• Pan çekerken mevkinin önemi
• Pan tekniği uygulaması nasıl yapılır?
• Fotoğrafçılıkta Pan tekniğinin incelikleri nelerdir?

elimden geldiğince anlatacağım.

Pan tekniği nedir?

Fotoğraf makinemizin hareket eden obje ile birlikte takip edilmesi ve aynı zamanda düşük enstantane ile fotoğrafın çekilmesidir. Obje; makinenin tam karşısına geldiğinde çekim yapılır ve obje takibe devam edilir.

Pan tekniği kullanmadaki amaç, fotoğrafını çektiğimiz her ne ise (insan, araç, hayvan) onun hareketini ve hızını vurgulamaktır. Özetle hareket halindeki bir nesneyi fotoğraflarken hareket eden nesnenin durağan, arka plandaki tüm hareket etmeyen öğelerinde hareketli olarak fotoğraflanması tekniğine PAN tekniği denilmektedir.

Pan tekniğinde çekim yapılacak mevkinin önemi

Başarılı bir Pan çekimi gerçekleştirmek istiyorsak çekim yerininde çok önemli olduğunu unutmamalıyız. Öncelikle etkili sonuç alacağımız mekanı seçmemiz gerekir.

Fotoğrafını çekeceğimiz objenin geliş durumuna göre önü açık uygun bir mevki seçmeliyiz. Objenin takibini yaparken önümüze engel çıkmayacak bir mevki, fotoğrafta çakışmanın olmamasını sağlayacaktır. Çünkü iyi bir pan çekimi gerçekleştirmek istiyorsak çakışmaların oluşması fotoğrafta güzel bir görüntü vermeyecektir.

Bir diğer detay da çektiğimiz nesne ile arka planın zıtlığı, fotoğrafta çekmek istediğimiz konunun belirginliğini artıracaktır. Örneğin arka plan yeşilse çekilen nesne de yeşil olmamalıdır. Önemli bir nokta da arka planın sade olmasıdır. Bu bize daha etkili bir sonuç verecektir.

Pan tekniği uygulaması nasıl yapılır?

Pan tekniği uygulamasında başarılı olmak için enstantane öncelikli modda çekim yapmamız gerekir. Bunun içinilk olarak, mod kadranımızı makinemizin markasına göre enstantane öncelikli moda almalı (Ör: Canon için: TV, Nikon için: S modu) ve 1 /15 ve altındaki bir değerle çekim yapmak için enstantanemizi ayarlamalıyız. Ortamdaki ışık koşulunun da bu enstantane değerini verebilecek bir diyaframa uygun olması gerekir.

Fotoğraf makinemizi Auto Focus, otomatik netleme sistemini AF-C / Al Servo sürekli netleme olarak seçmek makinemizi çevirerek yapacağımız çekim boyunca ana konunun net çıkmasını sağlayacaktır.

Çekimi gerçekleştirmeye karar verdiğimizde hareketi takip ederek döneriz ve konu tam karşımıza geldiğinde deklanşöre basarız. Hareket eden obje ile aynı anda dönmeyi başarırsak hareket eden obje net kalacak arka plan da hız çizgilerine dönüşecektir. Arka planın bulanık çıkması arzu edildiğinden enstantane hızı olabildiğince az tutulmalıdır.

Pan çekiminde en önemli kurallardan biri de çekmek istediğimiz nesnenin herhangi bir noktasının net olmasıdır. Kadrajdaki tüm nesnelerin bulanık çıkması iyi bir pan fotoğrafı olarak kabul edilemez.

Özetle;

• Önce makinemizi enstantane öncelikli moda alıyoruz (Canon TV, Nikon S),
• Al servo sürekli netleme yapıyor makinemiz,
• Karşımızda hareketli obje var, onutakip ediyoruz,
• Obje tam karşımıza geldiğinde deklanşöre basıyoruz ve hareketi takip ediyoruz, kollarla değil belimizle dönüyoruz.

Ben genellikle yarım deklanşör kitlemeyle netlemeyi yapıyorum panda

• Yarım deklanşör basıyoruz,
• Netliyoruz,
• Sonra obje tam karşımızdayken deklanşöre tam basıyoruz,
• Çektikten sonra, olduğumuz noktada belimizle dönüyoruz, kollarımız sabit kalıyor.

Ama daha önce de belirttiğimiz gibi hemen çekemeyebilir, bolca pratik yaparak daha kaliteli pan çekimlerine ulaşabiliriz. Çekim esnasında eğilmek çok işe yarıyor. Tabii ne çekeceğimiz ve mevki de önemlidir bu hususta.

Pan çekimi için öncelikle önerim geniş aralıklı bir lens tercihi (ben 18/135 kullanıyorum) ve makinemizi yatay kadraj olarak tutmak olacak.

Zoom yapabilen geniş açılı bir lens ile çok daha iyi istediğimiz alanı gösterebiliriz. Kompozisyonu da geniş açıda daha kolay yaparız. Pan çekerken titreme yapmaması açısından lens ağırlığı da önemlidir.

Neden pan çekeriz? Pan Tekniği niçin yapılır?

Fotoğraflarımıza değişik bir etki vermek adına kullanılan bir tekniktir. Öğrenmemiz, bunu her zaman kullanacağımız anlamına gelmez fakat nadiren de olsa farklı bir teknik uygulamak için öğreneceğimiz bu teknikle fotoğraflarımıza hızlı hareket efekti verebiliriz. Genellikle taşıt ve spor çekimlerinde kullanılan bu teknikle, çektiğiniz nesnelerinizi arka plandan rahatça ayırabilecek ve nesnenizin ne kadar hızlı hareket ettiğini görebilecek ve gösterebileceksiniz.

PAN TEKNİĞİ ÖRNEKLERİ:

Arel hocamızın @fotografkritigi ve @kutupayilari.fotograf.grubu sayfalarında değerlendirdiği pan çekimlerini de ekte bulabilirsiniz:

https://www.instagram.com/p/B3t373ogs8H/?igshid=1ojafhtjtuapv

https://www.instagram.com/p/B4KTd9FAqB8/?igshid=19zh7srn5dq75

https://www.instagram.com/p/B4PfHlFHxdv/?igshid=q6hq90lw52od

https://www.instagram.com/p/BTGt2AhAuhg/?igshid=1d0e2bur3tgcj

https://www.instagram.com/p/BL8WEpKDLwx/?igshid=2ndzw83fft8q

Pan Tekniği yazısı ilk önce Kutup Ayıları Fotoğraf Grubu KAFOG üzerinde ortaya çıktı.

• Sinematik çekim, bir filmden alınabilecek bir çerçeve gibi görünür.
• Ruh hali, ışıklandırma, atmosfer, karakterler bu özel fotoğrafçılık türü için gerçekten önemlidir.
• Klasik sokak fotoğrafçılığından farklıdır, bu nedenle yaratıcılığınızı genişletmenize ve başka bir şekilde çekim yapmanıza olanak sağlar.
• Bazı konular diğerlerinden daha çok “sinema” öğesini barındırır. Sinematik fotoğraf çekebilmek için izlediğiniz filmlerden esinlenerek konuları arayın.

1) Prime lens kullanmak

Filmlerde nadiren zoom lens kullanır. Prime (sabit) lensler değişken odak uzunluklarına sahip lenslerden çok daha keskindir.

Ayrıca nesneyi arka plandan ayırmaya yardımcı olan inanılmaz bokeh sağlarlar.

En popüler sabit lensler 35 mm ve 50 mm’dir. Bir sahneyi yakından çekmek gerekiyorsa, 35 mm geniş açılı bir lens olarak kabul edilmesine rağmen, görüntüleri diğer lensler kadar bozmaz.

Otantik bir film görünümü için 85mm gibi bir portre lensi de odak uzaklığı güvenli bir mesafeden çekim yapmaya olanak verir.

2) Konuya odaklanmak

Film sahneleri, izleyicinin konuya odaklanmasına yardımcı olmak için genellikle arka planı bulanıklaştırır.

Yeni filmler genellikle çok dar bir alan derinliğine sahiptir. Arka planınızı modern bir film gibi bulanıklaştırmak için, kameranızı Aperture Mode ‘a getirin ve mümkün olan en düşük diyafram açıklığını seçin (f/1.8 veya f/2.8).

Bu arada, çoğu eski film, çevreyi daha az dikkat dağıtıcı hale getirmek için yeterli bokeh’e sahip olma eğilimindedir. Daha eski filmlerin görünümünü elde etmek istiyorsanız, f/3.5 veya hatta f/5.6 gibi daha küçük bir diyafram açıklığı kullanın. Ancak daha da yükseğe çıkmaya çalışırsanız (f/8 gibi), bokehi tamamen kaybedebilirsiniz. f/1,2 ile f/5,6 arasındaki değerlere bağlı kalmaya çalışın.

3) Açılar

Filmlerde kullanılan çoğu çekim göz hizasındadır çünkü gerçek hayatta birbirimizi görmemizin normal yolu budur. Konuyla daha cana yakın, samimi bir düzeyde bağlantı kurmamıza yardımcı olur.

Bununla birlikte, kamera bir öznenin altına konumlandırılırsa, düşük açılı bir çekim kullanıyor demektir. Bu, nesneyi normalde olduğundan daha büyük ve daha güçlü gösterme etkisine sahiptir. Tam tersinde ise kamera bir nesnenin üzerine yerleştirip aşağıya baktıldığında, yüksek açı kullanıyor demektir. Bu, bir karakteri normalden daha küçük gösterme etkisine sahiptir; bir karakterin zayıflığını veya güçsüzlüğünü vurgular.

Bir diğer önemli sinema açısı, bir sahneyi çapraz olarak çerçevelemek için kullanılan Hollanda eğimidir. Alışılmadık bir açı olduğu için insanlar hemen ona çekilir. Eğik açı, dengesizlik ve huzursuzluk hissi yaratır.

4) Işık

Fotoğraflarınızı sinematik yapmanın en kolay yolu, sinematik ışıklandırma aramaktır. Normal fotoğraflardaki aydınlatma genellikle doğal ortamdan gelirken, filmlerdeki ışık kaynakları genellikle belirli efektler elde etmek için kasıtlı olarak yerleştirilir. Bu nedenle, sinematik fotoğraf için ışığı titizlikle planlamanız çok önemlidir.

Görüntülerinizin havasını şekillendirmek için kullanabileceğiniz iki ana aydınlatma türü, yumuşak aydınlatma ve sert aydınlatmadır. Yumuşak ışık, sahnelerin rüya gibi ve cennet gibi görünmesini sağlamak için, daha dramatik bir ton oluşturmak için ise sert ışıklandırma uygularlar.

Bazen bir fotoğraf, herhangi bir hikayesi olmamasına rağmen sinematik görünür ve derinlik ve hatta en boy oranı gibi diğer unsurlara sahip olmayabilir. Bu zamanlarda, bunun nedeni genellikle fotoğrafın çok sinematik ışıklandırmaya ve / veya öğelere sahip olmasıdır.

5) Duygu ve hikayeler

Sinematik bir çekim oluşturmanın temel yönlerinden biri sahneyi ve havayı ayarlamaktır.

Daha duygusal fotoğraflar elde etmek için, insanları her zaman arkadan çekmemeye, daha çok yüzlerini göstermeye çalışın. Ancak duyguların her zaman gerçek olması gerekmez, belirli bir ruh hali ile fotoğraflar çekerek de duygu yaratabilirsiniz.

Geçitler, yollar, eski binalar ve neon tabelalar arka planınızı oluşturmak için önemli parçalar olabilir. Gizem duygusu eklemek istiyorsanız, karanlık, sisli bir manzara gibi bir ortamda çekim yapmayı düşünebilirsiniz. Bir insan öznenin dahil edilmesi, kişilerin çekimdeki durumlarıyla ilişki kurmasını da sağlar.

Hikayenin karmaşık olması gerekmiyor. Kitlenize fotoğrafınızda neler olup bittiğini bilmelerini sağlamak için yeterli ipucu verin.

6) Renk

Renk derecelendirme, tonları değiştirmek için kullanılır. Sadece görünümünü oluşturmakla kalmaz, aynı zamanda genel ruh halini de yükseltir.

Fotoğrafınızın daha sıcak görünmesini ve hissetmesini istiyorsanız, sıcaklığı sarı tarafa, daha soğuk bir tepki uyandırmasını istiyorsanız mavi tarafa yaklaştırılması gerekir.

Renk derecelendirme sanatsal bir seçimdir. Uyulması gereken kesin kurallar olmamakla birlikte aşırıya kaçmamaya çalışın. Gökyüzünün her zaman mavi olması gerektiğini ve cilt tonlarının açıkça soluk veya turuncu görünmemesi gerektiğini unutmayın.

ÖNERİLEN FOTOĞRAFÇILAR

• Elsa Bleda – @elsableda
• Ian Howorth – @ihoworth
• Louis Dazy – @louisdazy
• Timurtaş Onan – @timurtasonan
• Andrew Tarnawczyk – @andrew.tarnawczyk
• Liam Wong – @liamwong
• Johannes Plenio – @jplenio
• Oli Sansom – @olisansom
• Ansel Adams – @anseladams
• Gregory Crewdson – @gregorycrewdson
• Ryan Muirhead – @ryanmuirhead
• Niklas Porter – @niklasporter
• Wayne Levin – @waynelevinimages
• Toby Harvard – @toby.harvard

ÖNERİLEN FİLMLER

Sinematik yazısı ilk önce Kutup Ayıları Fotoğraf Grubu KAFOG üzerinde ortaya çıktı.