Fotoğrafa merak sarmış çoğu insan eline ilk defa profesyonel veya yarı profesyonel bir
makine aldığında kafası karışacak ve acaba ben hangi modda çekmeliyim stresine girecektir.

Bu bilgilendirme yazısı ile makine üzerindeki modları daha anlaşılabilir hale getirmeye
çalışacağız.

Makine üzerindeki kadranda veya seçmeli bölümlerde kullanıcılar için daha önceden
hazırlanmış modlar vardır. Bu modlar biz çekim yaparken daha hızlı ve pratik çekimler için
daha önceden programlanmış modlardır. Bazı modlarda makine diyaframı bizim için ayarlar
iken bazı modlarda enstantaneyi bizim için ayarlamaktadır. Ya da tamamen bizim için her
şeyi ayarladığı modlarda bulunmaktadır. Sırasıyla modlarımızı inceleyelim.

P ( Program Modu )
Program modu aslında neredeyse tamamen otomatik bir moddur. Kamera diyafram ve
enstantane değerlerini kendisi otomatik olarak belirler. Kullanıcı ise sadece ISO değerini ve
beyaz ayarını yapabilir. Bir çok amatör fotoğraf makinelerinde bulunan tam otomatik
moddan farkı bu küçük ayarlamaları yapabilmektir.

Program modunda makine çoğu ayarı yaptığı için yeni başlayanlar doğru ışık ayarı görmek
için sınırlı süre kullanılabilir. Sonrasında bu mod çok fazla kullanılmamalı ve makineye daha
hakim olabileceğimiz modlar kullanılmalıdır.

A ( Diyafram Öncelikli Mod)
Diyafram öncelikli mod kullanıldığında objektifin diyafram açıklık değerini kendimiz
belirleyebiliriz. Belirlediğimiz değere göre perde hızını (enstantane) kamera kendisi otomatik olarak ayarlar. Sabit ve çok hızlı olmayan konular için idealdir. Diyafram kontrolü dışında ISO ve pozlama gibi ayarları da bu modda yapabiliriz.

Sokak fotoğrafçılarının da sıkça kullandığı bir moddur. Portre, manzara gibi konularda ideal bir moddur çünkü net alan derinliğini bizim kontrol edebildiğimiz bir mod olarak ayarlanmıştır.

Bu modda kadrajımızda konunun ve arkasında kalan fonun ne kadar net ya da sığ şekilde
olacağını belirlediğimiz için sık tercih edilme sebebidir. Değişen ışık koşulları dahi olsa makine enstantane hızını değiştirerek bizim belirlediğimiz diyafram açıklığında ve pozlama değerinde fotoğraf çekmeye devam edecektir.

Enstantane Öncelikli Mod (S-Tv)
Enstantane öncelikli mod kullanıldığında enstantane (perde hızı) değeri manuel olarak
belirlenebilir ve bu değere göre diyafram değerini makine otomatik olarak belirler. ISO ve
pozlama değerlerini yine kullanıcı kendisi değiştirebilmektedir.

Genelde hareketli konuların çekiminde konuyu dondurmak veya tam tersi hareket hissi
vermek için yavaş enstantane ile hareket netsizliği sağlamak için kullanılır.

Spor karşılaşmaları, uçan kuşların fotoğrafları ve az ışıklı ortamlarda hareket halindeki kişiler gibi konuları fotoğraflarken hareketi dondurmak için perde hızını yüksek tutmak gerekir.

Bazen de özellikle farklı efektler oluşturmak için tam tersine yavaş perde hızı tercih edilerek
harekete ve hıza vurgu yapılabilir.

Pan tekniğinin etkili uygulanabilmesi için de nispeten yavaş enstantane değeri ile çekim
yapmak ve konuyu kamera ile aynı hızda takip etmek gerekir. Böylece konu net iken arka
kısımda hareket netsizliği elde edilmiş olur.

Manuel Mod (M)
Manuel modda hem diyafram hem de enstantane değerleri kullanıcı tarafından girilebilir. Bu
modda pozlamayı dikkatle yapmak gerekir. Birbiri ile dengeli değerler kullanmak doğru
pozlama için çok önemlidir.

Bu modda kullanıcı tüm ayarları kendisi yapmaktadır. İstediği özel bir kare yoksa pozlama
telafisi göstergesi doğru ayarları yapmasında kişiye destek olmaktadır. Çok hızlı ve değişken
koşullarda ayarların tamamını kullanıcı kendisi yaptığı için doğru pozlama için oldukça fazla
pratik yapmayı gerektirir.

Manuel mod yapay ışıkla yani flash veya paraflash kullanılan ortamlarda ışık kontrolü için de
kullanılması gereken bir moddur.

Manuel pozlama fotoğrafta özel bir ışık etkisi verilmek istendiği zaman çok işe yarar. Low-key ve high-key gibi çekimlerde oldukça kullanışlıdır. Ayrıca sahillerde dalgaları bulutsu bir efekt ile çekmek ve gece yıldızları çizgisel olarak fotoğraflayabilmek için manuel pozlama gerekir. (Uzun Pozlama )

Fotoğraf Makinesi Modları yazısı ilk önce Kutup Ayıları Fotoğraf Grubu KAFOG üzerinde ortaya çıktı.

Denge sözcüğü çoğumuzun aklına teraziyi getirir.

Terazinin iki kolu, merkeze eşit uzaklıkta iki kefe, aynı yatay düzlemde dengelenir.

İki kefe akla ikililiği getirir.

Eşit ağırlık ve yoğunlukta iki nesne kefelerde oluşan simetri,  denge.

Fotoğrafta denge dediğimizde ise ana öğe ve yardımcı öğelerin kadraja dengeli biçimde yerleşimi akla gelir.

Önce şematik olarak dengeyi anlamaya çalışalım:

İki öğeli bir fotoğraf düşünelim birinci ağırlığın merkeze uzaklığı ile çarpımı, ikinci ağırlığın merkeze uzaklığı çarpımına eşitse denge vardır.

Yukarıdaki örnekte iki aynı boyut ve eşit mesafe vardı. İki nesnenin boyutsal farkları varsa merkeze olan uzaklıkları ile dengeyi kurabiliriz.

Büyük boyutlu nesne merkeze yaklaşırken küçük boyutlu nesne uzaklaştığında denge kurulmuş olacaktır.

İkiden fazla öğe için de bu kural geçerlidir.

Merkezin sağındaki öğeler için yapılacak çarpımın toplamı, solundakiler için yapılacak aynı işleme eşitse denge vardır. Peki biz bu dengeyi sokakta nasıl yakalarız, bunu anlamaya çalışacağız.

Bir fotoğrafta dengeyi düşünürken nesne boyutu ve sayısını parlaklık, doku, renk gibi yardımcı öğelerle telafi edebiliriz. Koyu renkli nesneler açık renkli nesnelerden daha ağırdır. Dokusu güçlü yüzeyler zayıf dokulu yüzeylerden daha ağırdır.

Denge kurarken bunları kullanabiliriz. Boyutsal olarak farklı olsa da koyu renk şema da dengeyi sağlamış.

Basit şemalarla dengeyi tanımlamaya çalışsak da bu yeterli değil isterseniz şimdi dengenin teorik tanımlarına bakalım.

Teoride dengeyi ikiye ayırabiliriz:

• SİMETRİK DENGE
• ASİMETRİK DENGE

1 – SİMETRİK DENGE:

Resmi denge olarak da tanımlanır. Tam denge diyebiliriz. En basit hali ile sağ-sol ya da alt-üst bölgelerin renk, leke, kontrast yoğunlukları eşit ise simetrik denge vardır.

Simetrik denge her ne kadar «resmi denge» olarak tanımlansa da gözün çok tercih ettiği bir denge değildir.

Durağanlık içerdiği için sıkıcı olabilir. Göz zorlanır.

Ama bazı konularda simetrik denge zorunlu olur.

Sabit Kalfagil Hoca; “Denge sahnenin doğasına göre kurulur, kendisi simetrik olan bir yapının ekseninden yapılan çekimde, simetrik dengenin gözetilmesi uygun olur.” der.

Simetrik denge kurulurken yansımalardan sıklıkla yararlanılır. Yansıma bize çektiğimiz konunun aynı görüntüsünü sağlar ve doğal bir simetri oluşturur.

Simetrik denge fotoğraflarının sıkıcı etkisinden bahsettik. Bu etkiden dolayı simetrik bir yapıda ya da sahnede çekim yaparken sahneye bir ilgi merkezi-yaşam öğesi ekleyerek kimi zaman dengesiz ama simetrik yönü olan fotoğraflar çekebiliriz.

2 – ASİMETRİK DENGE:

Gayriresmi denge ama kompozisyon kurarken en çok yararlanılan dengedir. Bu dengede sağ-sol ya da alt-üst renk, leke, kontrast yoğunlukları eşit değildir. Bu nedenle daha dinamiktir ama dengesiz değildir.

Eğer resim yapıyor olsaydık lekeleri renkleri dilediğimiz gibi kullanarak tuvalimizde dengeyi sağlayabilirdik.

Stüdyoda fotoğraf çeken fotoğrafçılar da benzer bir özgürlüğe sahiptir diyebiliriz.

Ama bunun dışındaki fotoğraf türlerinde ise objeler, durağan ya da hareketli biçimde belli aralık ve mesafelerde durmaktadırlar. Bizim, onları çerçeve içine dengeli biçimde yerleştirmek için birkaç farklı olanağımız vardır.

Bunlardan birincisi bakış doğrultumuzu değiştirmektir.

Böylece objeler arası doluluk boşluk oranları değişebilir.

İkincisi bakış mesafemizi değiştirmektir.

Böylece perspektif, yani lekelerin oranı değiştirilebilir. Yakınlaştıkça bize yakın lekeler büyüdükçe uzaktaki lekeler küçülecektir.

Üçüncüsü ise merkezi düşünerek dengeyi sağlamak için çerçeveyi/kadrajı değiştirmektir. Bunu dengelemek için eğer zoom objektif kullanıyorsak objektifin odağını değiştirerek yapabiliriz. Sabit odaklı objektiflerde uygun çerçeve için doğru konumu belirlemeliyiz.

DENGELİ – DENGESİZ

Şimdiye kadar dengeden bahsettik ama bazen kompozisyonda dengesizlik de tercih edilebilir. Çekeceğiniz sahne ve konuya göre bunu belirleyen, fotoğrafçı olacaktır.

DENGE BU KADAR MI?

TONAL DENGE: Fotoğrafımızın parlak ve koyu alanlarının dengede olması tonal dengeyi sağlar. Renkli ya da siyah beyaz fotoğraflarda tonal dengesi iyi olan fotoğraflar daha belirgindir diyebiliriz.

RENK DENGESİ: Farklı renk tonlarının ağırlığının farklı olacağını yukarıda söyledik. Daha parlak renkler nötr renklerden daha ağırdır. Bu nedenle fotoğrafta nötr renk içeren leke büyüklüğü daha küçük alan kaplayan parlak renkle dengelenebilir.

KAVRAMSAL DENGE: Bu denge yukarıda bahsettiğimiz denge türlerini çok iyi anlayıp içselleştirdiğimizde çalışmamız gereken bir tür. Kavramsal denge kurmak istediğimiz fotoğraflarda asimetrik ya da simetrik dengenin de mutlaka olması gerekir.

——————————————————————————————————

ÖRNEK FOTOĞRAFLAR

Fotoğrafta Denge yazısı ilk önce Kutup Ayıları Fotoğraf Grubu KAFOG üzerinde ortaya çıktı.

 1 – Işık Kaynakları

2 – Işığın Formları

3 – Işığın Özellikleri

4 – Işık Koşullarının Fotoğrafa Etkisi

1 – IŞIK KAYNAKLARI

Işık kaynakları ikiye ayrılır;

2 – IŞIĞIN FORMLARI

Direkt Işık: Kaynaktan çıkan ışığın hiçbir engele rastlamadan direkt olarak konuyu aydınlatmasıdır. Bu tarz ışıklar konu üzerinde yüksek kontrastlar oluşturabilir.

Yansıyan Işık: Kaynağından çıkan ışığın doğal ve yapay yollara çarparak konu üzerine düşmesidir. Konu üzerinde kontrastlar daha yumuşaktır.

Yaygın Işık: Işığın belli süzgeçlerden geçerek konuyu aydınlatmasıdır. Gökyüzünün bulutlarla kaplı olduğu durumlarda ışık tek bir noktadan gelmek yerine tüm gökyüzüne eşit bir şekilde dağılır. Aydınlanmanın düşmesine bağlı olarak fotoğraflarda kontrast düşüktür.

3 – IŞIĞIN ÖZELLİKLERİ

PARLAKLIK: Işık yoğunluğunun bir ölçüsüdür. Konu ile ışık kaynağı arasındaki mesafe ışığın şiddetini yani parlaklığını belirler. Parlaklık ışıkölçer (pozometre) ile ölçülebilir.

IŞIĞIN YÖNÜ: Kompozisyon oluşturulurken ışığın geliş yönü çok önemlidir. İyi bir fotoğrafçı mevcut ışık koşullarını ve yönünü çok iyi kullanmalıdır.

IŞIĞIN YATAY DÜZLEMDE İZDÜŞÜMÜNE GÖRE

• CEPHE IŞIĞI: Güneş ya da diğer ışık kaynaklarından kırılmadan gelerek doğrudan konunun üzerine düşen ışıktır. Işık kaynağı konunun önünde fotoğrafçının arkasındadır.
• YANAL IŞIK: Işığın konuya ve fotoğrafçıya sağdan ya da soldan geldiği durumdur. Yanal ışığın konu üzerine düştüğü yönün (tam sağdan, tam soldan gelme ya da açı farklılıkları) durumuna göre fotoğrafa etkileri ufak farklar taşıyabilir.
• TERS IŞIK: Işık kaynağı konunun arkasında, fotoğrafçının önünde olduğu durumdur. Ters ışıkta, ışık kaynağının konunun üzerine düşme yüksekliğine göre fotoğrafa etkilerinde ufak farklılıklar görülebilir.

IŞIĞIN DÜŞEY DÜZLEMDE İZDÜŞÜMÜNE GÖRE

• TEPE IŞIĞI: Tam tepeden gelen ışıktır. Doğal ışık kaynağı olan güneşin geliş açısı 90ᵒden azdır. Bu nedenle doğal ışık kaynağında tam tepeden gelen bir ışık yoktur.
• YATAY IŞIK: Gün batımı ve gün doğumu saatlerinde güneş yataya oldukça yakındır. Işık atmosferde fazlaca kırılır ve yumuşar. Renk sıcaklığı düşer. Renkler daha doygundur.

RENK: Renk başlı başına ayrı bir konu olmasına rağmen, ışığın bu özelliğini fotoğrafta oluşturduğu durum üzerinden değerlendirirsek fotoğrafın rengi, renk ısısı ve ışık kaynaklarının verdiği renktir. Renk ısısının ölçü birimi Kelvindir. Işık kaynağının renk ısısı arttığında (Kelvin’i yükseldiğinde) mavi renk artar, kırmızı renk azalır. Tersindeyse yani renk ısısı azaldığındaysa kırmızı renk artar, mavi renk azalır.

KONTRAST: Fotoğrafta en karanlık ve en aydınlık bölümler arasındaki ışık yoğunluğudur. En aydınlık ve en karanlık alanlar arasındaki fark fazla olduğunda kontrast yüksek, bu fark az olduğunda kontrast düşüktür. Işık kaynağından yayılan ışığın konuyu her yönden eşit bir şekilde aydınlatması sonucu örneğin bulutlu havada çekilen fotoğrafta kontrast düşük olur. Bunun karşıtı olarak, ışığın tek bir yönden konuyu aydınlatması sonucu yani güneşli havada çekilen fotoğrafta kontrast yüksek olur. İyi bir fotoğraf için kontrast ana etkenlerden biridir. Fotoğrafta kontrast ne fazla ne de eksik olmalıdır.

4 – IŞIK KOŞULLARININ FOTOĞRAFA ETKİSİ

CEPHE IŞIĞI: Konunun yere düşen gölgesi görünmez. Üçüncü boyut izlenimi zayıftır; görüntü yüzeyseldir. Ton kontrastı düşüktür. Renkler doygun değildir.

• TAM CEPHE IŞIĞI: Dar aralıklı, karmaşık biçimli,üzerinde derin çukurlar olan konular için yumuşak bir aydınlatma ya da cephe ışığı gereklidir.
• YARI CEPHE IŞIĞI: Ortalama konular için orta halli bir başarıyı garanti eden en yaygın kullanımı olan aydınlatma şeklidir. Ancak çok zayıf çıkıntıları olan konularda ifadesiz görüntü verir.

YANAL IŞIK: Aydınlık ve karanlık yüzler yarı yarıyadır. Üç boyut etkisi çok güçlüdür. Konunun yere düşen gölgesi kuvvetli kontrast ters ışığa göre daha az, ton skalası uzundur. Renkler parlak ve doygundur.

• YANAL AYDINLATMA: Üç boyutluk etkisini en üst düzeye çıkarır. Objelerin yarısı ışıklı yarısı gölgeli olur. Daha abartılı sonuçlar için ışık konu düzleminin hafifçe arkasına alınır.

TERS IŞIK: Işığın düşeyle yaptığı açıya göre cisimlerin üstleri de bir ölçüde aydınlanır. Koyu fon önünde iseler dış çizgilerinde kontur ışıkları oluşur. Kontrast çok yüksektir. Üç boyutluk etkisi çok azdır. Renk parlaklığı azdır.

• TAM TERS IŞIK: Kaynağın konunun tam arkasında olduğu haldir. Hacim etkisi yoktur. Leke etkisi maksimumdur. Objeler siluet olarak görünürler. Bu yönüyle ters ışık hem bir sadeleştirme aracı hem de lekenin vurucu etkisine olanak sağlayan bir aydınlatma şeklidir.
• YARI TERS IŞIK: Yanal ışıkla ters ışık birleşimidir. Hacim etkisi tam ters ışığa göre yüksektir. Peşpeşe aralıkları bu ışıkla belirginleşir derinlik izlenimi artar. Objeler çok hafif aydınlanır. Kullanımı en zor ancak en çok başarı vadeden aydınlatma şeklidir.

**********

Sabit hoca der ki: Işık, ressamın boyası, yontucunun çamuru gibi fotoğrafçının yoğuracağı malzemedir.

 Elbette ki ışık koşulları, burada özetlemeye çalıştığımızın çok daha ötesinde, çok fazla değişkeni olan bir denklemdir. Bizlere düşen bu denklemi sürekli, sürekli çalışmaktır.

 Arel hocamızın söylediği gibi fotoğraf ışıktır. Işık yoksa fotoğraf da yoktur. Her fotoğrafçı ışık bileşenini çok iyi kavramalıdır.

**********

Fotoğrafta Işık yazısı ilk önce Kutup Ayıları Fotoğraf Grubu KAFOG üzerinde ortaya çıktı.

POZLAMA ( EXPOSURE)

Fotoğrafın ışık alma miktarını anlatan kavramdır. Günümüzde dijital makineler kullandığımıza göre makinemizin sensörüne düşen toplam ışık miktarıdır diyebiliriz.

Fotoğrafımızın aydınlık ya da karanlık olmasını pozlama ile sağlarız.

POZLAMA NELERE BAĞLIDIR ?

Dijital fotoğraf makinelerinde çektiğimiz fotoğrafın ne kadar pozlanacağını yani sensöre düşen ışık miktarını belirlediğimiz üç tane ayar vardır:

1. DİYAFRAM (AÇIKLIĞI – KAPALILIĞI)
2. PERDE HIZI (ENSTANTANE )
3. ISO (SENSÖRÜN IŞIK HASSASİYETİ)

1) DİYAFRAM ( AÇIKLIĞI KAPALILIĞI)

Çektiğimiz objeden yansıyan ışığın dijital makinemizde sensörüne ne yoğunlukta düşeceğini belirleyen sistemdir. Ölçümü F değeriyle tanımlanır. F değeri küçüldükçe diyafram açılır. Yükseldikçe diyafram kısılır.

Diyafram açıklığı (F/1.4 – F/5,6) yansıyan ışığın sensöre daha yoğun düşmesini,

Diyafram kısıklığı ( F/11- F/22) ise yansıyan ışığın sensöre daha az düşmesini sağlar.

Ama diyafram ışık yoğunluğunun dışında fotoğrafta net alan derinliğini de kontrol eder. Pozlama için diyaframı ayarlarken bu çok önemli ikinci kontrol noktasını da unutmamamız gerekir.

Pozlama için diyaframı açarken aslında fotoğrafın net alanını kısıtlarız.

Diyaframı kısarken ise net alanı büyütürüz.

2) PERDE HIZI ( ENSTANTANE)

Objeden yansıyan ışığın sensör üzerine düşme süresidir diyebiliriz. Aynı zamanda pozlama süresi olarak da tanımlanır. Enstantane saniye ile ölçülür. 1/250 gibi değerleri vardır. Bu değer 1 saniyenin 250’de biri gibi bir süreye denk gelir.

Perde hızı, ışığın sensöre düşme süresini belirlerken başka etkilere de yol açabilir.

En önem vermemiz gereken pozlamayı ayarlarken perde hızını ayarladığımızda elde çekim yapıyorsak elimizin titremesinden kaynaklı oluşacak hatanın önüne geçmek için 1/60 gibi seviyelerin altına düşmemektir. Bu makinemizin ve lensimizin ağırlığına bağlı olarak değişebilecek bir değerdir. Düşük enstantane çekimler için tripot ya da farklı yöntemler kullanmalıyız.

Dikkat etmemiz gereken ikinci konu da çektiğimiz sahnede bulunan hareketli objeler ve bunların çektiğimiz fotoğrafta nasıl görünmesini istediğimizdir. Bisiklet süren birini çekerken net görünmesini istiyorsak perde hızını düşüremeyiz. Hareketin hızına bağlı olarak hareketin net görünmesini istiyorsak perde hızını belli değerlerin altına indirmemeliyiz.

3) ISO (SENSÖRÜN IŞIK HASSASİYETİ)

Çok temel olarak ISO sensörümüzün ışık hassasiyetidir. Genelde makinelerde 100 değerinden başlar 32.000 değerine kadar çıkabilir.

Çekim yaptığımız sahnede ortam ışığı yeterliyse ISO değeri genelde düşük tutulur. Ama karanlık ortamlarda ISO, doğru pozlamayı yapmak için belirlediğimiz diyafram ve perde hızı değerinin yanında üçüncü yardımcımızdır. Ama sensörün ışık hassasiyetini arttırdığımızda yani ISO değerini arttırdığımızda fotoğrafta bir miktar gren-kumlanma da görebiliriz.

Bu kumlanmalar küçük sensörlü makinelerde (kroplu) daha fazla olacaktır.

Bu nedenle doğru pozlama için ISO değeriyle oynamak yaygın olarak en son başvurulan yöntemdir diyebiliriz ama kimi durumlarda da gereklidir.

POZLAMA BİR PROBLEM Mİ ?

Analog makinelerle 36’lık pozlara çekim yapıyor olsaydık «Pozlama» en büyük problemimiz olabilirdi. O dönemde fotoğraf çekenler çektikleri her fotoğrafta pozlama için kullandıkları değerleri hep not ederek doğru değeri belirlemeyi öğrenmişler.

Ama bizler artık çektiğimiz sahneyi anında dijital ekranda görebiliyoruz. Ancak çok hızlı sahneler için her zaman hazırlıklı olmakta fayda var.

O zaman «pozlama» bir problemse ne problemi? Tabi ki kova problemi !

POZLAMA kovamızdaki su mitarı !!!

Kovamız eğer belirlenen noktaya kadar dolmuşsa fotoğrafımız tam pozlanmış olur.

Bunu yapmak için;

• Musluğu çok açıp, süreyi kısa tutabiliriz.

• Musluğu çok açamıyorsak, musluğun açık kalma süresini uzatabiliriz.

• Musluktan az su geliyor ama süreyi uzatmak istemiyorsak, taşlarla kovayı önceden bir miktar doldurabiliriz.

Gördüğünüz gibi kovayı musluğumuzla doldurmak için ürettiğimiz alternatifler bize bağlı. Burada seçimi, nasıl bir fotoğraf istediğimiz belirleyecektir.

Hem diyaframın hem de perde hızının kova doldurmak dışında fotoğrafa başka etkileri de var. Biz bu etkilerden hangisini istiyoruz?

Bu bizim pozlamada kullanacağımız değerlerin anahtarıdır.

Aşağıdaki örnekte aynı pozlama yani ışık değerini elde ettiğimiz farklı kombinasyonlar var, inceleyelim:

• F/16 (kısık diyafram) + 1/15 (uzun pozlama süresi)

Fotoğrafta çiçek, arkadaki yeşil yapraklar yani her yer net olacaktır. Ancak elde çekim yapıyorsak titremeden kaynaklı genel bir fluluk göreceğiz muhtemelen.

• F/5.6 (açık diyafram ) + 1/125 ( normal pozlama süresi)

Fotoğrafta netlediğimiz bölge ve ona yakın alan net olacaktır. Netleme noktasından uzaklaştıkça fluluk oluşmaya başlayacaktır. Pozlama süresi elde çekime uygun bir değer olduğu için elde titremelerin fotoğrafa etkisi olmaz.

Fotoğrafta pozlama bir problem mi? Evet bir problem ama sanıldığı gibi bir matematik ya da kova problemi değil. Bizim nasıl bir fotoğraf istediğimize karar vermemiz gereken bir problemdir.

Fotoğrafta net alanı çok istiyorsak diyaframı f/8’den fazla açamayız o zaman diğer yardımcılarımıza koşarız.

Hareketi net görmek istiyorsak ortalama 1/250 sn’den uzun pozlayamayız, yetmediyse o zaman ISOya koşarız.

Yani kovayı doldurmak kolaydır ama biz kovayı nasıl dolduracağımıza doğru karar vermeliyiz.

Hatta bazen kovayı tam doldurmayabiliriz, bazı fotoğraflar vardır az ışıkla daha güzeldir (Low Key). Bazen de kovayı taşırmak isteyebiliriz (High Key ).

Tüm bu kombinasyonları düşünüp, doğru kararlarla diyafram – enstantane(perde hızı) – isoyu kullanarak iyi fotoğraflar çekmeliyiz.

ŞİMDİ ÖRNEKLER

Fotoğrafta Pozlama yazısı ilk önce Kutup Ayıları Fotoğraf Grubu KAFOG üzerinde ortaya çıktı.

İnan ELATAŞ ile Temel Fotoğrafçılık yazısı ilk önce Kutup Ayıları Fotoğraf Grubu KAFOG üzerinde ortaya çıktı.

Lensleri görüş açılarına göre sınıflandırıyoruz bildiğiniz gibi. En genişten dara gidelim:

Balık göz lensler en genişleri olup 180 derecelik görüş açısına kadar çıkabilirler. Daha sonra ultra geniş açılar gelir. Balık göze kaçmayan en geniş açı 13 mm’dir.

14-24 mm arası, ultra geniş açı olarak adlandırılır.

Daha sonra geniş açılar vardır. 35-24 mm arası genelde bu sınıfa girer.

35 -70 mm arası normal açı olarak kabul edilebilir ve gözümüzün gördüğüne en yakın görüş açısı derecesi bu aralıktadır. Hepimizin bildiği gibi en en yakını da 50 mm’dir.

70 mm’den sonra 200 mm’e kadar telefoto diyebiliriz. Perspektif yığılması burada yoğun olarak başlar ve devam eder.

200 üzeri mm değerli lensler ise süper telefoto olup özel işler için kullanılmaktadırlar. Bunun sınırı teleskoptur.

Şimdi tek tek kullanım amaçlarına bakabiliriz hepsinin:

Balık göz lenslerle başlayalım.

Balık göz lensler gerçekliği epeyce eğip bükerler. Bu sebeple çok kullanışlı oldukları söylenemez. Özellikle gerçekliğin abartılıp eğlenceli hale getirilmeye çalışıldığı yerlerde kullanılırlar.

Mimari olarak çok dar bir alanda çekim için kullanılabilirler ama düz çizgileri eğmeleri sebebiyle asıl mimari fotoğrafları için uygun değildirler.

Gökyüzünü çekerken de kullanılabilirler.

Genel olarak balık göz lens çok kullanışlı olmamakla birlikte eğlence amaçlı kullanılıyor diyebiliriz.

Geldik 14-24 mm arası ultra geniş açılara:

Ultra geniş açı lenslerdeki en büyük sorun balık gözün doğasında olan düz çizgileri eğip bükmesidir. Açı genişledikçe bu oran artar. Yüksek kalite lenslerde bu bozulma azalır ancak fiyat yükselir. Geniş açı bozulmasını photoshop gibi uygulamalar kolayca düzeltir.

Ancak bu bozulma, çizgiler düz olsa bile farklı etkilerle devam ederler.

Kenarlara yaklaştıkça objelerin şekli kaymaya başlar, eğrilip uzarlar. Bu lensin doğasında vardır. Ultra geniş açılar ile mimari ve iç mekan fotoğrafları çekilir. Dar alana büyük miktar alan sığdırmak için birebirdir.

Bu iki alan dışında landscape dediğimiz tarz da çekilebilir. Burada landscape çekerken dikkat edilmesi gereken nokta lense çok çok yakın ilgi çekici bir obje olmalıdır.

Ultra geniş açının ana özelliği, yakındaki objeleri olduğundan büyük, uzaktakileri ise olduğundan daha uzak ve daha küçük göstermeleridir. Bu sebeple ultra geniş açı ile çalışırken ilgi merkezine büyük bir obje koymak görsel denge için elzemdir.

Ultra geniş açı ile portre de çekilir ama yine eğlence amaçlı diyebiliriz. Çünkü yüzdeki organların oranları değişir ve gerçekçi olmayan abartılı komik görüntüler oluşabilir. Burun büyür. Kulaklar küçülür. Yanaklar incelir. Yüz uzar. Ama bu efektleri iyi kullanırsanız eğlenceli portreler çıkabilir.

Ultra geniş açı ile tam boy portresi alıp kişiyi karenin ortasına koyarsanız da derinlik efekti yüksek, çevresiyle bütünleşmiş bir fotoğraf ortaya çıkar.

Ultra genişten geniş açıya geçelim, 24-35 mm arası lenslere: 

24 mm’den aşağıda perspektif bozulması kesin olmaktadır, kenarlar uzar yamulur ama 24-35 mm arasında bu çok daha azdır (sıfırlanmaz).

Hem geniş alanları kompozisyona sığdırırsınız hem de perspektif bozulmanız az olur. Bu aralık bir çok fotoğrafçılık tipinde kullanılmaktadır. En çok da biz sokak fotoğrafçıları severiz.

Çekilen obje/nesne/kişi , çevresi ile birlikte bozulma olmadan, etkileşimi kesilmeden bu mm aralıklarında çok güzel fotoğraflanır.

Buraya kadar alan derinliği de genellikle geniş olur (1.4 gibi çok geniş diyaframlar hariç). Geniş alan derinliği çekilen ilgi merkezinin çevresinden soyutlanmadan, çevresi ile ilişki içerisinde gösterilebilmesi için değerlidir.

Çekilecek objeden yeterince uzaklaşılabiliyor ise ultra geniş açılara inmek yerine tercih edilebilirler.

Gelelim normal açımıza yani 35-70  mm aralığına

Bu aralık en çok kullanılan aralıktır, belki de en çok kullanılan da 50 mm’dir. Çünkü 50 mm bizim bakış açımıza en yakın görüş alanını vermektedir. Özellikle prime lenslerde daha az cam kullanıldığı için 50 mm hem ucuz hem keskindir. Hemen hepimizin çantasında vardır. 50 mm ile herşey çekilir. Çok da güzel olur. Özellikle açık diyafram ve 50 mm şahanedir. Çekilen ilgi odağı, çevresinden soyutlanır ve sevdiğimiz arkası flu fotoğraflar çıkar. Amma velakinportre için halen yüzde perspektif bozulması yapar. Bu bozulma 85 mm’ye kadar devam eder, artık burada tersine döner.

Sıra geldi telefotoya

Telefoto için 70-200 mm arası demiştik. En tatlı portre lensi 70-200 f/2.8 , benim de favorimdir.

Artık burada geniş açıdaki gibi yüz uzamaz, burun büyümez, tam tersine yüz yayvanlaşır ve kulak burun arası kısalmaya başlar. Çünkü artık perspektif yığılması vardır. Telefoto lensler uzağı yakın yaparken, yakın ile uzak nesne arasındaki mesafeyi daha yakınmış gibi gösterirler. Bu da kız kulesi ile galata kulesini önlü arkalı dipdibe görüyormuş hissini verir (süper telefoto ile). Spor fotoğrafçıları ve vahşi doğacılar telefotonun altını kullanmazlar. Genelde de süper telefoto kullanırlar.

Portre mevzusunu tüm lens tipleri için şöyle bir görselle açıklayalım:

Kadraj aynı olması için epey geriye giderek çekilmiş mm büyüdükçe. Ama dikkatli incelerseniz 20 mm’de kafa uzun,gerçek dışı iken, 70 mm’den sonra bariz yayvanlaşır. Benim şahsi favorim 135 mm,  portrede çok hoşuma gider. Ama 85 üzerinde yüz proporsiyonu bozulmaktadır, bu kesin.

Şu örnek ile biraz da alan derinliğine girelim. Diyafram açıklığı ne kadar yüksekse, o kadar alan derinliği düşer. Net alan azalır, flu alan artar.

Lens tipi ile diyafram açıklığı direkt sonucu değiştirir. 500 mm lens ile f/6.3 kullanır kuş çekerseniz, kuş net çıkar diğer herşey flu. Ama 16 mm f/6.3 ile insan çekerseniz, hiç flu alan olmaz heryer net olur.

Odak uzaklığı arttıkça perspektif yığılması sebebiyle diyafram açıklığı azalsa bile görünen alan derinliği düşük olacaktır.

Bu sebeple 135 mm ile portre çekerken 2.8 diyafram mis gibi bokeh verir. Ama 50 mm 2.8, o bokeh etkisini vermez.

Portre için özellikle önemli bilgidir.

Burada f/8 her yeri net çıkarır mesela, tüm fotoğraf net olur.

Geniş açı ve ultra geniş açıda bokeh elde etmek lensin fiziksel dizaynına aykırıdır, zordur. 24 mm f/1.4 hariçtir bu dediğime.

Tam tersi süper telefotoda da her yeri net çıkarmak için f/22 bile yapsanız işiniz zordur.

Alan derinliği ihtiyacınıza göre kullanacağınız lens de değişir.

Portrede çevre önemsenmeyecekse 70-200 aralığı candır. Yok çevre de istenecekse açık diyafram ile 50 mm, 35 mm, hatta 24 mm’e gidilebilir.

Landscape ve mimari için her yerin açıkça net olması önemlidir.

Hem her yeri kadraja sokan hem de çok kısık diyaframa gitmeden net çıkaran geniş açı ve ultra geniş açı kullanılır.

Lensler yazısı ilk önce Kutup Ayıları Fotoğraf Grubu KAFOG üzerinde ortaya çıktı.

Makine Bilgisi yazısı ilk önce Kutup Ayıları Fotoğraf Grubu KAFOG üzerinde ortaya çıktı.